ملات

[pejuhesh252]

بسم الله الرحمن الرحیم

[pejuhesh252]

معرفی ملات:

ملات (آژند):جسمی است خمیری که از اختلاط مناسب جسم چسباننده مانند دوغاب سیمان و جسم پرکننده مانند سنگدانه های مختلف ساخته شده ودر صورت نیاز به مشخصات ویژه کاربری از مواد افزودنی در آن استفاده می شود . آژند در تعریف عامه همان ملات است. ملات ماده ای است خمیری شکل که میان قطعات مصالح بنایی را پر می کند و نقش پیوند دهنده نیز دارد.

آژند متشکل از چند ماده ساختمانی و ماده ایی خمیری و چسبنده است. جهت اتصال رجها به یکدیگر استفاده می شود.
برای به وجود آوردن جسم واحدی از اسکلت و استخوان بندی ساختمان به کار می رود.
وجود ملات باعث می شود که ساختمان به صورت یکپارچه در آید.
از ملات برای چسباندن قطعات مصالح بنائی به یکدیگر ، تامین بستری برای توزیع بار ، اندود کاری ، نما سازی ، بند کشی و... استفاده می شود.

[pejuhesh252]

ویژگی های ملات مرغوب:

ملات مرغوب اولا قامت بنا را استوار ساخته و در ثانی در اثر یکپارچگی قطعات سبب انتقال نیروها به قسمتهای زیرین اسکلت ساختمان می شود.
نکته مهم در کاربرد ملات آن است که باید با مصالح هم خوانی داشته باشد.
مثلا در بنایی با خشت خام ملات باید فقط گل و یا مشابه آن باشد.
تجربه عمومی چنین است که اگر ملات سست تر از مصالح باشد پس از مدتی از بین میرود و قطعات از هم جدا می شود، و اگر ملات سخت تر از مصالح باشد مصالح از بین می رود و ملات باقی می ماند که هر دو بسیار نامطلوب است.

[pejuhesh252]

اجزای تشکیل دهنده ملات:

هر ملات حداقل شامل ۳ ماده است یکی از این سه ماده، مادهٔ پر کننده دوم مادهٔ چسباننده و سومی آب است.
جسم پر کننده که تقریبا در حدود 80 درصد حجم ملات را تشکیل می دهد.
چسب یا ماده ی چسبنده که دارای حجم کمی است.
و آب به عنوان ترکیب کننده مواد.
برای مثال در یک ملات گچ و خاک می توان گچ را به عنوان جسم چسبنده و خاک را به عنوان جسم پر کننده معرفی کرد.

[pejuhesh252]

مقاومت ملات:

به طور کلی مقاومت ملات به وضع اقلیم، مکان و محیط و نوع ساختمان بستگی کامل دارد.
مثلا ملاتی که برای ساختمان یک حمام به کار می رود، با ملاتی که برای ساختن یک بادگیر مصرف می شود کاملا متفاوت است. در مواردی برای ریشه سازی و استخوان بندی بنا در قسمتهایی که در زمین و با خاک مرطوب در تماس است از نوع ملات آهکی و در قسمتهایی در انتهای بنا و در اقلیم خشک واقع می شود، از نوعی گچ استفاده می شود. در این حالت وضع محیط و اقلیم برای دو قسمت مذکور ساختمان باید مهیا باشد.

[pejuhesh252]

خواص ملات ها

ملات ها باید دارای خواص زیر باشند:

ملات ها باید خاصیت چسبندگی داشته باشند.

خاصیت چسبندگی در ملات باید حداکثر یکی دو ساعت پس از مصرف در ملات ظاهر شده و ساعت به حداکثر خود برسد. 10 الی 12پس از
ملات باید بتواند خاصیت چسبندگی و سایر خواص خود را برای مدت ها حفظ کند.

ملات باید در مقابل عوامل جوی مقاوم باشد و خاصیت های خود را از دست ندهد.

ملات باید باندازه ی کافی پلاستیک (شکل پذیر) باشد تا کارگران ساختمانی بتوانند آن را به خوبی روی دیوار و یا هر محلی دیگر پهن کرده و هر طور که بخواهد به آن شکل بدهد.

ملات باید نفوذپذیر باشد تا بتواند در قطعات مجاور نفوذ کرده و موجب چسبیدن آن ها به خود شود.

ملات باید بتواند در مقابل نیروهای فشاری و کششی ساختمان باندازه ی کافی مقاوم باشد.

حداقل مقاومت فشاری و کششی ملات باید مساوی ضعیف ترین عضو ساختمان باشد زیرا حداکثر مقاومت یک سازه مساوی با توان باربری ضعیف ترین عضو آن سازه است.
ملات باید ارزان و فراوان باشد.

ملات باید نفوذ پذیر باشد تا بتواند در قطعات مجاور خود نفوذ کرده وموجب چسبیدن آنها بخود بشود.

ملات باید بتواند در مقابل نیروهای فشاری و کششی ساختمان به اندازه کافی مقاوم باشد.

[pejuhesh252]

تقسیم بندی ملات ها

ملاتها را میتوان به دو گروه ملاتهای زودگیر که ماده چسبنده آن گچ میباشد و ملاتهای دیرگیر تقسیم کرد.
ملاتهای زودگیر بسیار زود گیر بوده بطوریکه پس از 3 الی 4 دقیقه بعد از آنکه با آب مخلوط شدند شروع به سخت شدن نموده وبعد از آن 10الی 15 دقیقه پس از مصرف عمل سخت شدن آنها به پایان میرسد (بیشتر در تیغه های 5 سانتیمتری استفاده میشود).
ملات گچ وخاک پر مصرفترین انواع ملاتهای زود گیر میباشد.

[pejuhesh252]

تقسیم بندی ملات ها از نظر گیرش

ملات ها از نظر چگونگی گیرش وسخت شدن به دو دسته هوائی و آبی به شرح زیر تقسیم می شوند .

[pejuhesh252]

ملات هوائی

ملات هایی که ترکیبات فعل و انفعالات آنها در هوای خشک انجام شده و مقاوم می شوند. به نام "هوایی" معروف هستند. این نوع ملاتها یا به طریق فیزیکی در هوا خشک می شوند و آب آ‌زاد آنها تبخیر می شود.مانند ( ملات گل و کاهگل ) یا گیرش آنها به طریق شیمیایی در برابر هوا انجا م می شود. مانند ملات گچ وملات آهک هوایی – این ملاتها برای گرفتن وسخت ماندن به هوا نیازدارند.
چنانچه ملات های این دسته در مجاورت رطوبت قرار گیرد ابتدا در آنها دگرگونی به وجود آمده و چنانچه اندود باشد طبله کرده و اگر در بین رجها به کار رفته باشد، اسکلت دچار نقص فنی شده و بالاخره ماهیت خود را از دست داده و در نتیجه سبب تخریب بنا می شود. مانند ملات های خاکی، گچ و خاک، گچ.

[pejuhesh252]

انواع ملات های هوایی

ملات گل
کاهگل
سیم کاهگل
ملات ریگ
ملات گچ وخاک
ملات گچ
گچ دستی
گچ خیسیده
گچ آماده
گچ کشته
قیر چارو

[pejuhesh252]

ملات آبی

ملات هایی که در مجاورت رطوبت و یا در زیر آب خودگیری خود را انجام می دهند و سخت می گردند به نام ملات های "آبی" معروف هستند. این نوع ملاتها زیر آب یا در هوا به طریق شمیایی می گیرند وسفت وسخت می شوند مانند ملاتهای سیمانی وگل آهک
این ملات ها ، بنا به نوع مواد چسبنده خود، اگر در هوای خشک واقع شوند، وجود گرما باعث پوک شدن ملات می شود. پوکی در ملات سبب جدا شدن رجها از یکدیگر و به مرور زمان سبب جابجایی در قطعات به کار رفته اسکلت بنا می شود. مانند ملات های آهکی.

[pejuhesh252]

انواع ملات های آبی

ملات گل آهک
شفته آهک
ملات باتارد
ملات ساروج
ملات پیه دارو
ساروج خُمیر

[pejuhesh252]

دسته بندی ملات ها با توجه به همگنی و سازگاریشان با مصالح

ملات گل: برای ترکیب با مصالح خشتی و چینه ای
ملات های آهکی: برای بناهایی که با سنگ و آجر در مجاورت آب ساخته می شوند مثل ماسه آهک، گل آهک و انواع ساروج
ملات قیر چارو: برای مصالح سنگی، آجری و کاشی در بناهایی که با آب سر و کار ندارند
ملات های گچی: عمدتا در طاق زنی برای مصالحی چون آجر و سنگ
پیه دارو: برای بستن درزهایی که با آب سر و کار دارند.

[pejuhesh252]

انواع ملاتها

ملاتهای گلی
،ملاتهای گچی ،
ملاتهای آهکی ،
ملاتهای سیمانی ،
ملاتهای قیر ی ( ماسه ،آسفالت)

[pejuhesh252]

ملات گل آهک

دو اشکال عمده در ملات گل وجود دارد، یکی انقباض ناشی از خشک شدن و ترک خوردن و دیگری وارفتن ملات در آب و آب‌شستگی، افزودن آهک به خاک، این دو اشکال را برطرف کرده و آن را تخفیف می‌دهد. ملات گل‌آهک ملاتی است آبی و برای گرفتن نیازی به دی اکسید کربن ندارد. سیلیس و آلومین خاک رس در صورت وجود آب با آهک ترکیب شده و سیلیکات و آلومینات کلسیم به وجود می‌آید که در برابر آب‌شستگی و وا رفتن مقاوم هستند. از این رو برای اینکه ملات گل‌آهک خوب به عمل آید، باید مرطوب بماند. ملات گل‌آهک نیز مانند ملات گل از قدیم در نواحی روستایی و به ویژه در نقاط مرطوب به کار رفته است. این ملات در بعضی جاها، ملات حرامزاده یا گل حرامزاده نامیده می‌شده است. این ملات چون آبی است برای فرش کردن، آجرکاری و سنگ‌کاری مناسب می‌باشد.

[pejuhesh252]

ملات ساروج

پیش از اختراع سیمان، ملات ساروج را برای اندود و آب‌بندی کردن آب‌انبارها و حوضها مصرف می‌کردند، ولی امروزه مصرف آن بسیار کم شده و ملات سیمان جای آن را گرفته است. ملاتهای ساروج مصرفی در ایران به دو گونه تقسیم می‌شوند: ساروج گرم و ساروج سرد.

[pejuhesh252]

ملات ساروج گرم

ساروجهای گرم در واقع نوعی ملات آهک آبی هستند که از پختن و آسیاب کردن سنگهای آهکی رس‌دار به دست می‌آیند و این نوع ملاتها در جنوب ایران در کناره شمالی خلیج فارس به کار می‌رفته و پس از گذشت سالها در ساختمانهای دریایی پابرجا مانده‌اند. مشهورترین ساروج از این نوع متعلق به بندر خمیر می‌باشد.

[pejuhesh252]

ملات ساروج سرد

ماده چسباننده این ملات از اختلاط آهک، خاکستر و آب حاصل می‌شود، برای قوام و چسبندگی به آن خاک رس می‌افزایند و ماسه بادی نیز در آن نقش پرکنندگی و استخوان‌بندی دارد، برای جلوگیری از ترک‌خوردگی به ساروج، لوئی (پنبه جگن) یا موی بز می‌زدند.
خاکستر دارای مقدار زیادی سیلیس غیر بلوری است که به هنگام اختلاط با دوغاب آهک با آن ترکیب شده و سیلیکات کلسیم به وجود می‌آید، ولی این عمل به کندی پیش می‌رود و از این جهت ملات ساروج، کندگیر است.
ملات ساروج از اختلاط 10 پیمانه گرد آهک شفکته، 7 پیمانه خاکستر الک شده، یک پیمانه خاک رس، یک پیمانه ماسه بادی، 30 تا 50 کیلوگرم لوئی (برای هر مترمکعب ملات)، آب به قدر کافی و ورز دادن آنها به دست می‌آید.