امامزاده هارون ولایت ( هارونیه) میدان امام علی علیه السلام

[najm155]

بسم الله الرحمان الرحیم

[najm155]

امامزاده هارون ولایت، با نام کامل هارون بن علی
امامزاده هارون ولایت، با نام کامل هارون بن علی، شخصیتی است که مورد احترام پیروان اسلام، مسیحیت و یهودیت قرار دارد.
بر اساس گزارش‌ها و باورها، نسب امامزاده هارون ولایت به امام حسن (علیه‌السلام) می‌رسد. با این حال، در مورد اینکه ایشان از فرزندان امام موسی کاظم یا امام دهم شیعیان حضرت امام هادی علیه السلام است، اختلاف نظرهایی وجود دارد.

رواق امامزاده هارون ولایت از ملحقات دوره
قاجار و مزین به نقاشیهای دیواری هنرمندان این دوره است. این رواق که در
عهد فتحعلی شاه به بنا افزوده شده، شامل پنج مجلس مذهبی و نگارههای تزئینی بسیار زیبایی است. این نقاشیها که فاقد تاریخ
و نام نقاش است، دارای ترکیب بندی ایستا و طرز نشستن حالتی رسمی و شهری را نمایش می دهد. )میرزایی مهر، 18 :9786(
مجلس اول. نبرد علی اکبر علیه السلام: این مجلس در قسمت پخ فضای هشتی مانند افزوده شده به بنا در قسمت بالای سمت راست
قرار دارد و علی اکبر علیه السلام را با چهرهای مصمم، در حال نبرد با کفار نشان میدهد. آن بزرگوار با شمشیر به یکی از اشقیاء ضربهای
زده و وی با چهرهای ترسان و به حالت تسلیم، شمشیر و سپر را بالای سر برده؛ و خون از بدنش فواره میزند.
مجلس دوم. نبرد حضرت عباس علیه السلام: این مجلس در قسمت پخ فضای هشتی مانند افزوده شده به بنا در قسمت بالای سمت
چپ قرار دارد و حضرت عباس علیه السلام را در حال نبرد نشان میدهد. آن حضرت شمشیر را بر پهلوی دشمن فرو کرده و از بدن وی
خون فواره میزند.
مجلس سوم. درویش: این مجلس در قسمت پخ فضای هشتی مانند افزوده شده به بنا در قسمت پائین سمت چپ قرار دارد و
نمایشگر درویش میانسالی است، که دو زانو روی پوستینی نشسته و تسبیحی در دست دارد

مجلس چهارم. شمایل نگاری امام علی علیه السلام و امام حسن و حسین علیهماالسلام: این مجلس در سمت راست درب ورودی حرم هارون
ولایت قرار دارد. در مرکز این مجلس، امام علی علیه السلام شمشیر بر دست نشسته و در اطراف ایشان امام حسن علیه السلام با پیراهن سبز
رنگ و امام حسین علیه السلام با پیراهن سرخ رنگ نقش شده اند. دو فرشته، شیر )استعاره از امام علی علیه السلام، دو آهو و قنبر غلام امام علی
علیه السلام از حواشی پیرامونی این مجلس می باشند.
مجلس پنجم. شمایل حضرت محمد صلی الله علیه وآله: این مجلس در سمت چپ درب ورودی حرم هارون ولایت قرار دارد. در مرکز
این مجلس حضرت محمد صلی الله علیه وآله با برقعی بر چهره، دو زانو نشسته و تسبیحی بر دست دارد. در مقابل آن حضرت، امام علی علیه السلام
با لباس رزم ایستاده و دستهایش را به حالت احترام بر روی سینه قرار داده است. در پشت سر حضرت محمد صلی الله علیه وآله نیز یکی از
یارانش با شاخه گلی در دست نقش شده است. سه فرشته مقرب، امام حسن و حسین علیهماالسلام در سن کودکی، چهار آهو و یک
پیرمرد از حواشیهای پیرامونی این مجلس می باشند.

۲ - تاریخچه و معماری بقعه
[ویرایش]
ساخت و تکمیل بقعه امامزاده هارون ولایت در دوره‌های مختلف تاریخی انجام شده است.

۲.۱ - دوران صفویه
بنای اولیه بقعه امامزاده هارون ولایت در سال ۹۱۸ هجری قمری و در زمان حکومت شاه اسماعیل اول صفوی ساخته شده است. این بنا شامل سردر، دو صحن در شمال و غرب و یک گنبد کاشی‌کاری شده است. بقعه، محراب و رواق این امامزاده نیز با کاشی‌کاری‌های نفیس آراسته شده است.
در دوران جانشینان شاه اسماعیل اول نیز، بنا توسعه و تکمیل یافته است. کتیبه‌هایی در بنا نشان از تعمیرات گسترده در سال‌های ۱۰۶۶ و ۱۰۶۷ هجری قمری در زمان شاه عباس دوم دارد.

۲.۲ - دوران قاجار
بسیاری از رواق‌ها، نقاشی‌ها و آیینه‌کاری‌های موجود در بقعه متعلق به دوران قاجار است. در کتیبه‌ای که در میانه دالان ورودی قرار دارد، وقف یک سنگاب بزرگ توسط محمد حسین، پسر آقا مسیح، در سال ۱۲۶۱ هجری قمری ذکر شده است. همچنین، اشعاری به خط نستعلیق بر الواح گچبری شده در اطراف قاعده رواق‌ها، گواه تعمیراتی است که در دوره فتحعلی‌شاه قاجار و حکمرانی محمدحسین‌خان صدر اصفهانی در این بنا صورت گرفته است.
لوح مرمری یادگاری از میرزا محمود الحسینی، فرزند مرحوم میرزا محمد اسماعیل قاینی، نیز به تاریخ ۱۲۶۹ هجری قمری در سمت راست مدخل بقعه نصب شده است. نقاشی‌های داخل بقعه و محراب نیز در سال‌های ۱۳۲۸ و ۱۳۶۲ هجری قمری توسط سید عباس نقاش و آقامیر نقاشی شده‌اند.

۳ - ویژگی‌های هنری و تزئینات
[ویرایش]
بقعه امامزاده هارون ولایت از نظر هنری و تزئینات از اهمیت بالایی برخوردار است.

۳.۱ - کاشی‌کاری
کاشی‌کاری‌های شفاف، زنده و سرشار از هیجان این بقعه، از شاهکارهای هنرمندان اصفهان به شمار می‌آید.
سردر و گنبد هارون ولایت یکی از زیباترین نمونه‌های کاشی‌کاری در اصفهان است. رنگ‌های زنده و اغلب آبی کاشی‌ها و نقوش ختایی و اسلیمی پیچ در پیچ، گنبد و سردر را چنان آراسته‌اند که هر بیننده‌ای را مجذوب خود می‌کنند. در پایه گنبد، آیات سوره فتح با خط زیبا نگارش شده است. رواق ورودی نیز دارای کاشی‌های چهارضلعی کوچک از نوع سنگینه کاشی با نقوش گل و بوته به رنگ آبی بر زمینه سفید است. سقف سردر شرقی بقعه در ایوان با مقرنس‌های معرق کاشی‌کاری تزئین شده که بخشی از آن پس از خرابی تجدید ساختمان شده است.

۳.۲ - دیگر تزئینات
علاوه بر کاشی‌کاری، کشته‌بری، مقرنس‌کاری، گچ‌بری، نقاشی و آینه‌کاری نیز در بخش‌های مختلف امامزاده به چشم می‌خورد که بسیار چشم‌نواز است.
حجره‌های کوچک در صحن نیز با تزئیناتی چشمگیر و زیبا آراسته شده‌اند. در میانه دالان ورودی، یک سنگاب سنگی بزرگ به تاریخ ۱۲۶۱ هجری قمری قرار دارد. در ارتفاع دو متری از سطح بقعه نیز، اشعاری به خط نستعلیق برجسته در الواح جداگانه گچبری شده که در آنها از اشخاص خیری به نام میرزا مهدی و محمد شفیع نام برده شده است.

۴ - بخش‌های مختلف بنا
[ویرایش]
بنای امامزاده هارون ولایت از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است.

۴.۱ - سردر و ایوان‌ها
سردر ورودی با یک دالان به صحن کوچک پشتی بقعه متصل می‌شود. این دالان از یک سو به بقعه و از سوی دیگر به صحن می‌رسد. ضلع شرقی بنا مشرف به جاده قدیم و روبروی سردر مسجد علی شامل یک ایوان با ستون‌های سنگی و ایوان‌های کوچکی در اطراف آن است و به وسیله پنجره مشبکی با بقعه ارتباط دارد. در نمای خارجی این ایوان، کتیبه‌ای نصب شده که حاکی از اقدام شخصی به نام حاج جعفر در سال ۱۳۲۹ هجری قمری نسبت به ساختمان این ایوان است.
در اصلی ورودی بقعه به صحن شمالی باز می‌شود و بین این در و در مقبره، رواقی واقع است. یک شیر سنگی نیز در ایوان شرقی امامزاده قرار دارد.

۴.۲ - کتیبه‌ها و وقف‌نامه‌ها
در محل ورود دالان به بقعه، کتیبه‌ای به تاریخ ۲۶۹ هجری قمری نصب شده است. کتیبه‌ای بر روی لوحی مرمرین نیز تاریخ ۹۴۶ هجری قمری را نشان می‌دهد که در آن از وقف چند اصله درخت توسط فردی به نام استاد قاسم نام برده شده است.
در وسط اسپر چوبی بالای در ورودی، اشعاری نفیس به خط نستعلیق مشکی نقش شده که حاکی از اقدام شخصی به نام «مرشد» نسبت به تعویض درِ هارونیه در سال ۱۳۳۰ هجری قمری است. الواح کوچکی در اطراف محراب نیز به سال‌های ۱۲۹۸ و ۱۳۲۸ هجری قمری تعلق دارند