مزایای شیر مادر

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

جنبه هاي تغذيه اي شير مادر :

اگر توليد كنندگان منابع غذايي زماني بتوانند دقيقا محلولي مشابه شير مادر به دنيا عرضه كنند،‌ چنين پيشرفتي قابل مقايسه با كشف آنتي‌بيوتيكها خواهد بود.

اما متأسفانه عليرغم كوششهاي فراوان تا كنون چنين توفيقي حاصل نشده و احتمالا هرگز نخواهد شد. اما اهميت و بي نظير بودن شير مادر باعث شده كه رقابت كمپاني هاي سازنده شير خشك بر مبناي شباهت، محصولشان با شير مادر گردد.

از آنجا كه شير مادر مواد مغذي مورد نياز شير خوار را با نسبتهاي صحيح همراه با مواد ايمني بخش در اختيار او قرار مي دهد ، تا كنون به عنوان يك غذاي بي نظير براي تغذيه شير خوار باقي مانده است شير خشكها معمولا از شير گاو تهيه مي شوند و اختلالات بيوشيميايي و ايمونولوژيك آنها يا شير مادر به حدي است كه علي رغم كوششهاي انجام شده در صنايع شير خشك و با وجود تكنولوژيهاي پيشرفته صنايع غذايي كه در اختيار كمپاني هاي بزرگ قرار دارد، شير مادر همچنان بي همتا و بدون جانشين باقي مي ماند . از آنجا كه شير هر پستانداري مناسبترين غذا براي شيرخوار همان پستاندار است ، چگونه مي توانيم شير گاو را به عنوان غذايي مناسب براي فرزندانمان بپذيريم ، با توجه به اينكه وزن شيرخوار در حوالي 5 ماهگي و وزن گوساله در حوالي 7-6 هفتگي دو برابر مي شود شدت تفاوتهاي موجود در شير انسان و شير گاو را مي توان حدس زد.

اگر شير مادر را خون سفيد و پستان او را به منزله جفت پس از تولد بناميم، سخني به گزاف نگفته ايم، زيرا شير مادر ماده ايست ، زنده كه همچون خون علاوه بر نقش تغذيه اي در سلامت و حفاظت بدن در برابر بيماريها نيز نقش بسزايي دارد. در چند دهه اخير با كمك تكنيكهاي پيشرفته پاراكلينيكي اطلاعات ارزنده اي در زمينه شير مادر به دنياي پزشكي عرضه شده و مصرف شير خشك كه سالها در جوامع مختلف رايج گرديده بود ، زير سوال رفته و توجه پزشكان و مادران به اهميت شير مادر جلب گرديده است.

تركيب شير مادر بر حسب سن شير خوار تغيير مي كند. مراحل تغييرات پيوسته در شير مادر شامل كلستروم، شير انتقالي Transitional Milk و شير رسيده .

Mature Milk است كه محتويات نسبي تركيبات آنها براي نوزاد و تطابق فيزيولوژيكي او با زندگي خارج رحمي قابل توجه است. شير رقيق و زرد رنگي كه نوزاد در روزهاي اول تولد از پستان مادر دريافت مي كند،‌كلستروم است. تركيبات كلستروم از لحاظ ماهيت و مقدار متفاوت با شير رسيده است. متوسط انرژي 100 ميلي ليتر كلستروم و شير رسيده به ترتيب 67 و 75 كيلو كالري است. حجم كلستروم در مادران متفاوت است. كلستروم در مادراني كه فرزندان قبلي خود را شير داده اند، سريعتر قابل دسترس است و حجم آن بيشتر است . زردي رنگ كلستروم به علت وجود بتاكاروتن است. ميزان سديم، پتاسيم و كلرايد در كلستروم بيشتر از شير رسيده است. ميزان پروتئين ، ويتامينهاي محلول در چربي و مواد مغذي نيز در كلستروم بيش از شير انتقالي و شير رسيده است.

شيري كه بين دو كلستروم و شير رسيده از پستانها ترشح مي شود شير انتقالي نام دارد ، فاز انتقالي تقريبا از 7 الي 10 روز پس از تولد تا 6 هفتگي است . در اين تغييرات غلظت ايمنوگلبولينها و پروتئين تام كاهش مي يابد در حالي كه لاكتوز ، چربي و كالري افزايش مي كند ويتامينهاي محلول در آب نيز افزايش و ويتامين هاي محلول در چربي به ميزان موجود در شير رسيده كاهش مي يابد .

حجم شير مادر در ماه اول در حدود 600 ميلي ليتر در 24 ساعت ، در حوالي ماه سوم به 750-700 ميلي ليتر و تا 6 ماهگي تا 800 ميلي ليتر افزايش يافته و بعد از آن همزمان با شروع تغذيه تكميلي به تدريج كاهش مي يابد . با توجه به خصوصيات ژنتيك و فاميلي هم خانواده شير هر مادر مي تواند براي شيرخوار خودش خصوصيات خاصي داشته باشد .

جنبه هاي ايمونولوژي شير مادر :

شير مادر ماده اي زنده، قابل مقايسه با خون، حيات بخش،‌مغذي و بي همتا براي تغذيه شيرخواران است. كلستروم حاوي انواع مواد ايمني نقش كوناگون بر عليه باكتريها ، ويروسها و ‌قارچهاي موجود در محيط زندگي مادر و نوزاد است. پس از ورود انواع عوامل بيماريزاي موجود در محيط زندگي به دستگاه گوارش مادر، ‌بدن او بر عليه آنها آنتي‌باديهاي اختصاصي مي سازد. اين آنتي‌باديها از طريق شير مادر به شير خوار مي رسد. بنابراين شير خوار پيوسته از حفاظتي اختصاصي بر خوردار است.

عوامل سلولي موجود در شير مادر :
در 1 ميلي ليتر كلستروم 11­-10 گلبول سفيد وجود دارد كه 20 تا 30 درصد آنها T ‌ و B لنفوسيت و 40 تا 60 درصد آنها نوتروفيل بوده و مابقي ماكروفاژ هستند كه موجب ترشح ليزوزوم ،‌لاكتوفرين، انترفرون،‌و ايمونوگلوبولين ترشحي ( secretary IgA : sIgA مي گردند.

ايمونوگلوبولين ها :
انواع ايمونوگلوبولين ها به مقدار زياد در كلستروم و شير مادر وجود دارند. به طوري كه ميزان آنها در شير بيش از سرم مادر است ( به نسبت). ميزان IgA كلستروم تا 20 برابر ميزان آن در خون مادر ذكر شده ميزان sIgA كلستروم در حدود 1234 ميلي گرم درصد و ميزان IgA آن 61 ميلي گرم درصد و ميزان IgA آن معادل 10 ميلي گرم درصد است. كه ظرف روزهاي بعد از تولد ميزان آن كاهش مي يابد. مهمترين نقش ايمني بخش كلستروم ناشي از ايمنوگلوبولين ترشحي sIgA است. اين ايمنوگلوبولين در مجاورت آنزيمهاي دستگاه گوارش تخريب نمي شود و از آنجا كه مخاطهاي نوزاد در هفته هاي اول زندگي قادر به ترشح ايمنوگلوبولين ترشحي sIgA‌ نيست وجود اين ماده در شير مادر و انتقال آن به نوزاد براي سلامت مخاطهاي دستگاه گوارش نوزاد و براي حفاظت او در مقابل انواع ميكروبهاي بيماري زا از جمله E.coli‌ سالمونلا، شيگلا ،‌استرپتوكوك ، ‌استافيلوكك ، ‌پنوموكوك ،روتاويروس و ويروس پوليو بسيار با اهميت است.

ليزوزم :
ليزوزم يك آنزيم شناخته شده ضد ميكروبي است و ميزان آن در شير مادر 5000 برابر شير گاو است . به طور اختصاصي روي ميكروبهاي E.coli ‌سالمونلا، شيگلا و بسياري از ويروسها موثر است. ميزان آن در طول شير دهي افزايش مي يابد و در حوالي 6 ماهگي به حداكثر مي رسد. عمل ليزوزم تجزيه و تخريب جدار سلولي باكتريهاست.

لاكتوفرين :
لاكتوفرين يك گليكوپروتئين ايمني بخش است كه به مقدار فراوان در شير مادر وجود دارد. در حالي كه شير گاو فاقد آن است. لاكتوفرين اثر باكتريواستاتيك روي اثر اشريشياكولي، استرپتوكك موتان و قارچ كانديدا آلبيكانس دارد و بعلاوه مهمترين پروتئيني است كه با آهن متصل مي شود. لاكتوفرين با كمك sIgA ‌ يك حامل فعال بر عليه E.coli است. لاكتوفرين اگر با آهن اشباع گردد. از ميزان ايمني بخش آن كاسته مي شود. به همين جهت تجويز آهن در شير خواراني كه با شير مادر تغذيه مي شود در صورتي كه نياز قطعي نداشته باشند توصيه نمي شود.

فاكتور بيفيدوس :
اين ماده پلي ساكاريد محتوي ازت است كه در شير مادر موجود بوده و سبب افزايش رشد لاكتوباسيل در روده و توليد اسيد لاكتيك و كاهش pH‌ روده و در نتيجه مهار شدن رشد ميكروبهاي بيماريزا مي گردد. فاكتوربيفيدوس موجود در شير مادر موجب تسريع رشد اين ميكروب غير بيماريزا در محيط روده شده و در عين حال از رشد ساير ميكروبهاي بيماريزا پيشگيري مي كند. در حاليكه محيط روده شير خواراني كه با شير گاو تغذيه مي شوند ،‌معمولا با ميكروبهاي بيماريزا كلونيزه مي گردد. ميزان لاكتوز فراوان شير مادر توام با pH‌ پايين روده در شيرخواراني كه با شير گاو تغذيه مي شوند ، ‌معمولا با ميكروبهاي بيماريزا پيشگيري مي كند. در حاليكه محيط روده شير خواراني كه با شير گاو تغذيه مي شوند ،‌ معمولا با ميكروبهاي بيماريزا كلونيزه مي گردد. ميزان لاكتوز فراوان شير مادر توام با pH ‌ پايين روده در شير خواران تغذيه شده با شير مادر موجب تشديد فعاليت فاكتور بيفيدوس شده و موجب مهار عوامل بيماريزاي روده مي گردد.

اختصاصات ضد آلرژي :
ميزان شيوع آلرژي به پروتئين هاي شير گاو در جوامع مختلف و بر حسب مطالعات گوناگون متفاوت است ولي بطور متوسط مي توان گفت در حدود هفت درصد شير خوران دچار اين عارضه هستند. حال اگر در خانواده اي سابقه انواع آلرژي وجود داشته باشد،‌ اين رقم بيشتر مي شود.

پروتئين هاي مسئول بروز آلرژي در شير گاو، عبارتند از كازئين ،‌لاكتالبومين ،‌لاكتوگلوبولين و آلبومين سرم گاو . مخاط روده شير خواران در اوايل زندگي نسبت به عوامل آلرژي زا نفوذ پذير است، گر چه صنايع غذايي با بكار گيري روشهايي در تهيه شير توانسته اند ميزان عوامل آلرژيك در شير خشك را به حداقل برسانند ، اما با توجه به حجم قابل توجه شيري كه مصرف مي گردد ( كه مثلا براي يك شير خوار 4-2 ماهه هر هفته به اندازه وزنش مي باشد) ميزان عوامل آلرژي زاي موجود در شير هر چه قدر هم كم شده باشد.براي بروز ناراحتي به حد كافي مي رسد.

هنوز آلرژي به شير مادر در دنيا گزارش نشده به همين جهت قويا توصيه مي شود تمام شير خواران بخصوص فرزندان خانواده هايي كه سابقه آلرژي دارند،‌از شير مادر محروم نگردند.

ساير عوامل ايمني بخش :
در كلستروم و شير مادر عوامل ايمني‌بخش عديده اي وجود دارد كه با پيشرفت تكنولوژي پيوسته به وجود آنها پي برده مي شود . در حال حاضر آنتي‌بادي هاي اختصاصي بر عليه روتاويروس ، كوكساكي ، اكروپوليو ، انواع استافيلوكوكها ، شيگلا ، سالمونلا ، كستريديوم تتاني ، كورينه باكتريوم ديفتريه ، ديپلوكوك پنومونيه و يا E.coli در شير مادر مشخص شده است .

كمپلمان :
يكي ديگر از مواد موجود در شير مادر است كه نقش آن تسريع در بهبودي مخاط روده در موارد بيماري است.

فاكتور متصل شونده به ويتامين B12 :
باكتريهايي مثل اشريشياكولي و باكتريوئيدها مصرف كننده ويتامين B12 در روده ها هستند.
در شير مادر پروتئيني اشباع نشده وجود دارد كه ويتامين B12 را جذب كرده و آن را از دسترس ميكروبها خارج مي كند و در نتيجه در سيكل زندگي ميكروبها اشكال ايجاد مي نمايد.

هورمون تيروئيد :
مطالعات متعددي وجود هورمون تيروئيد را در شير مادر تاييد كرده و بدون شك شير خشكها به كلي فاقد اين هورمون هستند.

منبع:سایت علوم پزشکی مشهد

مــــــزایای اقتصـــادی ـ اجتماعـــی شیـــرمـــادر :
فواید تغذیه با شیرمادر از جنبه های مختلف اجتماعی ـ اقتصادی شامل موارد زیر است:

۱- كاهش هزینه ها به طوری كه تغذیه با شیرمادر موجب افزایش نیاز تغذیه مادر در دوران شیردهی می شود افزایشی كه به مراتب ارزان تر از هزینه خرید شیرخشك و غذاهای آماده ای است كه برای شیرخواران محروم از شیرمادر استفاده می شود. از سویی دیگر شیرمادر در مقایسه با سایر شیرها منجر به بیماری كمتر در كودكان می شود در نتیجه هزینه درمان كاهش پیدا می كند. و علاوه بر این در بیمارستان هایی كه هم اتاقی كودك و مادر رعایت می شود عفونت و همه گیر شدن بیماری كمتر اتفاق افتاده و در نتیجه مجدداً هزینه ها كاهش پیدا می كند.

۲ - تغذیه با شیرمادر علاوه بر كمك به رشد و تكامل كودك از خروج ارز به خارج از كشور جهت واردات شیرخشك جلوگیری می كند. ۳- تغذیه انحصاری با شیر مادر ارتباط مستقیم در كنترل جمعیت و تنظیم خانواده دارد بنابراین در صورت تغذیه شیرخواران با شیر مادر امكانات اقتصادی كمتری به این امر اختصاص داده می شود.