نقش اجزای مختلف ابرخشت

[pejuhesh252]

بسم الله الرحمن الرحیم

[pejuhesh252]

نقش کیسه در ابرخشت

کیسه و رول های پلاستیکی در ابرخشت به هیچ عنوان نقش سازه ای نداشته ،بلکه تنها به عنوان قالب برای شکل دهی به خاک و بهره بردن از آن استفاده می شوند و مانند قالب مربع در خشت زنی عمل می کنند به همین دلیل کاربرد آن موقتی بوده و فقط تا زمانی کارایی دارد که ابرخشت ها خشک شوند و پیوستگی بنا حاصل آید .

به همین سبب اگر مواد ابرخشت درست تهیه و ترکیب شوند و درست اجرا شده باشند بعد از خشک شدن می توان کیسه ها را از روی ابرخشت جدا کرد و مشاهده کرد که محتوای داخل کیسه ها تبدیل به خشتهای بسیار بزرگ و پیوسته(ابرخشت)شده است و وجود یا عدم وجود کیسه در این مرحله دیگر هیچ اهمیتی ندارد.

علاوه بر نقش قالب و شکل دهی،کیسه ها نقش مهمتری در روش ابرخشت بر عهده دارند و آن این است که این امکان را برای هر فرد ناآشنا با اصول خشت زنی و ساخت سازه گلی فراهم می کند که بدون تجربه و دانش کافی بتواند یک بنای ابرخشتی را به سهولت اجرایی کند.

[pejuhesh252]

نقش سیم خاردار در ابرخشت

سیم‌های خاردار در بین لایه ها کیسه های خاک مرطوب ، نقش اتصالات را بر عهده دارند و نیروهای کششی و جانبی را خنثی می‌کنند.

مصالح خشتي و گنبدي در برابر فشار، مقاومت زيادي دارند و در مقابل رانش يا تنش است كه فرو مي ريزند و در اين سيستم، سيم خاردار ها در لايه هاي مختلف، عمل مقاوم سازی را در برابر كشش ايجاد مي كنند، حتی بسيار بيشتر از آرماتور در بتون و به هر شكلی كه بتوانيم سيم خاردار را شكل دهيم، اين بنا ها هم مي توانند به همان فرم، شكل بگيرند و البته درشكل هاي هندسی كامل.

[pejuhesh252]

نقش سقف گنبدی در سازه ابرخشت

سقف های گنبدی علاوه بر زیبایی نسبت به سقف های تخت امتیازاتی دارند،مثلا سقف های گنبدی از نظر انتقال گرما،محافظت در مقابل باران ، نفوذ آب و حفاظت در مقابل شرایط محیطی به خوبی عمل می کنند.
سازه های گنبدی یکی از پابرجاترین سازه ها می باشند که از دیرباز تا کنون باقی مانده اند و آنچه در معماری مدرن امروز صورت می گیرد د واقع ادامه کار اجداد ماست.تاریخ پیدایش گنبد که از میانرودان می باشد به زمان های بسیار باستانی برمی گردد.نمونه هایی از گنبدهای واقعی که به روش کربل و با سنگهای آهکی ساخته شده در آرامگاه های سلطنتی اور،واقع در میانرودان یافت شده که تاریخ آن متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد است.
یکی از نکات برجسته معماری گنبد ی که باید به آن اشاره نمود خاصیت ایستایی و مقاومت شگفت انگیز در مقابل زلزله این نوع ساختمان ها است.
دلیل کلی ضد زلزله بودن گنبد را می توان این گونه بیان کرد که بنا به تعریف، گنبدها دارای شکل هندسی دورانی، با انحنای دو جانبه هستند و نیروهای وزن و سایر نیر وها را اساسا با مکانیزم نیروهای غشایی به تکیه گاه منتقل می کنند. فرم هندسی گنبدها دارای این ویژگی است که معمولا کمترین تنش کششی در این فر مها به وجود می آید بنابراین، ساختن گنبد ها با مصالح ساختمانی)گل، آجر، سنگ( که قابلیت تحمل نیروهای خمشی را ندارند کاملا امکان پذیر است. از دیدگاه تکامل فر مهای ساختمانی، فرم های گنبدی دارای توانایی و برتری نسبت به فرم های ساختمانی قابی و حتی فرم های ساختمانی طاقی هستند .
انتقال بار در گنبد بسیار از طاق پیشرفته تر و بهتر است بدین گونه که گنبد نیرو را به بی نهایت راستا در سطح خود پخش کرده و به زمین منتقل می کند یعنی اگر هر مقطعی روی گنبد بزنیم یک قوس داریم چون نیرو به صورت سه بعدی به بینهایت المان تقسیم می شود.
از نظرامنیتی آژانس مدیریت اضطراری فدرال در آمار خود گنبدها را به عنوان چیزی نزدیک به حفاظت مطلق در برابر گردباد و طوفان و زلزله معرفی کرده است.
علاوه بر آن، شکل هندسی گنبد به صورتی است که گستره ی تاق نیم کره ای آن تقریبا 3برابر سطح قاعده آن است بنابراین شدت تابش آفتاب بر روی بدنه مدور نسبت به یک سطح تخت کم می شود و قسمت پایینی گنبد در دمای کمتری قرار می گیرد.
علاوه بر این به علت برجسته بودن گنبد،بدنه ی آن در معرض وزش باد و نسیم قرار گرفته و نسبت به بام های مسطح گرمای تابشی، کمتر در آن اثر می کند همچنین سقف گنبدی بهتر می تواند گرمایی را که بدنه ی ساختمان پس می دهد را به بیرون براند.
فرم های گنبدی حاصل دوران یک خط منحنی حول یک محور می باشند.گنبد یکی از طبیعی ترین فرم ها نسبت به بقیه می باشد.انواع فرم های گنبدی را می توان به صورت گنبدهای نیمکره ای،بیضوی و مخروطی تقسیم بندی نمود.



اساس تشکیل شکلهای گنبدی،قوس ها می باشند انواع قوس در معماری ایرانی وجود دارد که هر قوس به تنهایی قادر به ایجاد یک فرم گنبد است.
یکی از مهمترین خواص سقف های گنبدی خاصیت سیرکولاسیون طبیعی هوا در آنهاست.
و در واقع فرم هندسی گنبد اجازه لغزانده شدن هوا و گردش طبیعی هوا را مهیا می سازد این امر سبب می شود که همرفت هوا موجب گرم یا سرد کردن هوای مورد استفاده کاربران گردد.
بدین طریق که در زمستان که هوای گرم سبک شده و فاصله ی مولکولها گسترش می یابد و چگالی کاهش می یابد هوا گرم به سمت بالا حرکت می کند و جایگزین هوای سرد بالا می شود و دایماً این امر تکرار می شود و هوای داخل اتاق به سرعت گرم و مناسب می گردد و هواي گرم بالاي اتاق متراكم نشده و
سبب تنگی نفس و كثيفي هوا نمي شود، همچنین هواي پايين اتاق سريع گرم شده و بيشتر گرم مي ماند و در نتیجه انرژی مصرفی به طور چشمگیری کاهش می یابد.
این خاصیت گردش طبیعی هوا در سقف های گنبدی تنها منحصر به فصول سرد سال نیست بلکه در فصل تابستان هم این خاصیت سبب جابجایی هوای گرم و سرد شده و اين گردش سبب تعديل هوا و افت گرما و خنك شدن محيط اتاق مي شود به طوری که حتی در گرمترین مناطق میتوان با یک بادبزن یا بهره گیری از یک پنکه سقفی ساده هوای خنک و مطلوبی را تجربه کرد و نیاز به هزینه های گزاف برای سیستم های سرمایشی مصرف انرژی نیست.



البته در سیستم ابرخشت دیوارها هم نقش بسزایی در تعدیل هوا ایفا می کنند که نمی توان نقش آن را نادیده گرفت.
از مزایای دیگر طاق قوسی و گنبد این است که باد از روی سطح محدب، با سهولت بیشتری رد می شود و فرسایش و تخریب کمتری را موجب می گردد.



بنابراین استفاده از سقف گنبدی در سازه ابرخشت علاوه بر اینکه به یکپارچه شدن دیوارها و سقف منجر شده است، موجب شده تا از سیرکولاسیون طبیعی هوا،خاصیت ایستایی و ضدزلزله بودن گنبد،سبک شدن سقف ، استفاده بهینه از انرژی طبیعی ووو نیز بهرمند شود.
علاوه بر اینها سقف گنبدی در تخلیه امواج منفی از ساختمان موثر است.
در مجموع می توان گفت که سقف های گنبدی شکل، شرایط راحتی را برای استفاده کنندگان از بنا به صورت طبیعی و بدون استفاده از سیستم های مکانیکی فراهم می آورند.
بنابراین استفاده از سقف گنبدی در سازه ابرخشت علاوه بر اینکه به یکپارچه شدن دیوارها و سقف منجر شده است، موجب شده تا از سیرکولاسیون طبیعی هوا،خاصیت ایستایی و ضدزلزله بودن گنبد،سبک شدن سقف ، استفاده بهینه از انرژی طبیعی ووو نیز بهرمند شود.

[pejuhesh252]

نقش لایه های ابرخشت

لایه های خاک مرطوب که بر روی هم چیده می شوند قطور بوده و نقش اصلی سازه را بر عهده دارند.
این لایه ها سه نقش را در سازه ابرخشت اجرا می کنند لایه های اولیه تا برسد به سنگ چین حکم ریشه و پی ساختمان را داشته لایه های بعدی نقش دیوار و لایه های بالایی نقش سقف را بر عهده گرفته اند.
این لایه ها بار ساختمان را به زمین انتقال می دهند و از آنجا که خاک تنها می تواند تنش فشاری برابر با 0.145 مگاپاسگال را تحمل کند برای رفع این مشکل باید این لایه ها عریض باشند.
علاوه بر این عریض و قطور بودن لایه های ابرخشت نوعی پنام و عایق برای ساختمان به شمار می آید و گرما جذب دیوارها می شود و دیوار ها خشتی به نوعی مثل باتری و ذخیره کننده انرژی عمل می کند.

[pejuhesh252]

نقش اندود کاهگل در ابرخشت

اندود بیرونی و داخلی ساختمان به یکپارچگی بیشتر ساختمان کمک می کند و یکی از اندودهای مهم در ایران، کاهگل است که پوششی ارزان و عایقی ضد نشت بوده و ترکیبی است از خاک رس ، کاه و آب .کاه موجود در گل نقش ارماتور دربتن را دارد و جلوی ترکهای برشی انقباض وانبساط را می گیرد.علاوه بر این اندود کاهگل عایق حرارتی خوبی برای جلوگیری از نفوذ گرما وسرما و همچنین عایق صوتی است و علاوه بر دیواره ها بر روی سطح بام و گنبد هم کاربرد دارد .

ترکیب ماده کاهگل از ابتدا تا امروز یکسان بوده و شامل دو ماده ساده است:

۱- ماده اول کاه است که پس از دروی گندم و خشک شدن و کوبیدن و با کمک چهارشاخ به هوا پرت شدن، با جزیی نسیم از دانه های گندم جدا شده، آرام بر روی زمین می ریزد. سپس آن را جمع آوری نموده و برای مصرف های مختلفی انباشته می کنند. به این ترتیب، در اغلب نقاط ایران، کاه به آسانی و ارزانی به دست می آید. الیاف آن، ماده گل را به هم می کشد و گل را مسلح می کند همانطور که آهن بتون را.

۲- ماده دوم گِل است که حتی المقدور برای ساختن آن، از خاک رس استفاده می کنند.

قبل از اینکه خاک را آب بدهند، آن را با کاه به خوبی مخلوط می کنند و به شکل تپه کوچکی در می آورند. میان آن را گود می کنند و داخل آن به نرمی آب می ریزند. خاک و کاه را با آب می اندازند تا در آب گل، زردی کاه نمودار شود. سپس خمیر را مالش می دهند و به تدریج کاهگل ساخته می شود.

گاهی اوقات به ملاتهای گلی به منظورآب‌بندی و دوام بیشتر، امولسیون قیر اضافه می‌کنند. افزودن ماسه به ملات گل، سبب کاهش جمع‌شدگی و در نتیجه کاهش ترک‌خوردگی آن می‌شود. افزودن کمی آهک یا سیمان نیزسبب اصلاح بعضی خاکها می‌شود.




(برای آشنایی بیشتر با کاهگل به مبحث اندود مراجعه کنید)