برنامه آموزشی روز دوم

[pejuhesh232]

بسم الله الرحمان الرحیم

[pejuhesh231]

برنامه آموزشی روز دوم:
هنگام شناسى و تدابیر فصل زمستان

[pejuhesh231]

در فصل زمستان آفتاب در برج فلكي جدي و دلو و حوت باشد.
پيدايش فصول بر اساس حركت شمس در بروج فلكي مي باشد كه هر سه برج يك فصل را تشكيل مي دهند و هريك از فصول؛ اختيارات طبي خاص خود را دارد.


http://www.google.com/imgres?start=210& ... x=82&ty=39

هرچند حقیقتا این زمین است که به دور خورشید می گردد، ولی از دید ناظر زمینی، این خورشید است که حرکت می کند.
پهنه آسمانی که محل جولان خورشید و سایر کرات است را فلک می نامند.
در این پهنه آسمانی، از نظر راصد زميني، بر دايرة البروج؛ دوازده صورت فلكي (مجموعه ستاره) ديده مي شود.
از آنجا كه در آغاز خلقت و تاسيس گاهشماري شمسي؛ هر يك از اين صور فلكي محاذي يكي از بروج فلكي بوده اند،
لذا هر يك از اين بروج به صورت فلكي محاذي مربوط شده و بدان ناميده شده اند. مبدأ اين بروج؛ برج حمل مي باشد.
بعد از آن برجهاي فلکی: ثور، جوزا، سرطان، اسد، سنبله، ميزان، عقرب، قوس، جدي، دلو، و آخرين آنها؛ حوت مي باشد.
با عبور خورشيد از نقطه اعتدال ربيعي (بهاري)؛ و ورود خورشيد به برج فلكي حمل؛ فصل بهار آغاز مي شود
اصطلاح برج برگرفته از تعالیم مکتب وحی است. در کلام وحی؛ قران کریم سوره ای به نام بروج داریم که اولین مطلب مطرح شده در این سوره؛
این موضوع است که: آسمان بروج دارد؛ والسماء ذات البروج.

[pejuhesh231]

در اين ايام بلغم تر و سرد به حركت آمده تا غالب آيد و علامت آن بسياري خواب و شوري دهان است.
طبايع فصلها و ماهها:
فصل زمستان در تقویم اسکندری شامل ماههاي: كانون اول به معناي زمستان و بارش بارانهاى سيل آسا و غرقه شدن در آب مي باشد.
و معادل دی در تقویم باستانی است؛ ماه دوم زمستان كانون آخر است که معادل بهمن ماه از تقویم باستانی می باشد.
ماه آخر فصل زمستان؛ شُباط به معناي عصا و قالي تكاني و وزيدن بادهاى تند است و معادل اسفند است
طبیعت فصل زمستان = طبيعت بلغم يعني سرد و تر
تقويم بابلي سرياني اسكندر ذوالقرنين (تقويم رومي):
مؤسس اين تقويم اسكندر ذوالقرنين بوده است نه اسكندر مقدوني، چون زبان رايج آن زمان سرياني بوده به تقويم سرياني معروف،
و چون بعدها توسط حكومت بابل و بخت النصر مورد استفاده كرديده به تقويم بابلي نيز شناخته مي شود،
بعدها در حكومت اسكندر مقدوني اين تقويم تجديد شد و وفات او مبدأ تقويم قرار گرفت، و تقويم رومي ناميده شد.
آغاز سال آن؛ اعتدال بهاري بوده است، و از نظر نام، ماههاي تقويم اسكندر ذوالقرنين و تقويم رومي يكي بوده
و چنين است: آذار، نيسان، ايار، حزيران، تموز، آب، ايلول، تشرين (اول - آخر)، كانون (اول - آخر)، شباط
به لحاظ تغييرات حاصله در شماركان روزها و ماههاي تقويم اسكندري فعلي نسبت به تقويم اسكندري اصلي؛
بالطبع اين تفاوت نسبت به تقويم برج شمسي حقيقي نيز ايجاد شده است؛ لذا بر خلاف قديم كه ماه نيسان اولين ماه بهار بوده است
در تقويم اسكندري موجود ماه نيسان ماه دوم بهار و ماه آذار اولين ماه بهار است.
هنگام شناسي طبي ماههاي اسكندري نيز بر اساس مزاج فصول استوار است؛
با اين تفاوت كه در تقويم اسكندري؛ فصول حدود هفت روز زودتر از تقويم شمسي و باستاني شروع مي شوند.

[pejuhesh231]

در آغاز فصل زمستان كه بادهاى شديد مي وزد عصبيت و فشار خون كمتر شده؛ و زكام و امراض حاصل از سودا بيشتر مي شود

همچنانکه حرکت خورشید و ماه در دایره البروج ارتباط روشن و آشکاری با تغییرات آب و هوا و حیات و رویش گیاهان و شکوفایی درختان
و به بار نشستن تا خشکیدن و مرگ آنها دارد، این ارتباطات و انفعالات به محدوده آب و هوا و نباتات محدود نشده
و بقیه موجودات از جمله انسانها نیز متاثر می شوند.
در ربع چهارم سال (فصل زمستان) رطوبات بدن جزر کنند؛ همچنانكه در اوقات جزر آب دريا فرو رود،
در فصل زمستان نيز رطوبات بدن از ظاهر و روي اعضاء به باطن مي نهد، و اين حکم براي معالجات ابدان نافع است.
در زمستان بخاطر برودت هوا، در بدن مواد حالت سکون و انجماد دارند و اخلاط همچنین میل به باطن بدن پیدا کرده، ساکن هستند.
تسکین و تغلیط و انجماد مواد در این فصل و میل حرارت به باطن بدن کاهش عصبیت و فشار خون در فصل زمستان را به دنبال دارد،
ولی در عوض بیماریهایی که با طبیعت زمستان هم جهت و موازیند، فراوانتر می شوند.
گفتیم که طبیعت فصل زمستان = طبيعت بلغم يعني سرد و تر. زکام هم سرد و تر است
همچنان که در متن هنگام شناسی فصل زمستان اشاره شده است: در فصل زمستان زکام از نظر فراوانی، شیوع ان زیادتر می شود.
در صفحه 46 کتاب بینی پاک (که قبلا منتشر شده) بطور مفصل به زکام و احادیثی از کلام خازنان وحی راجع به زکام
و راههای متنوع و آسانی از طب کهن و اسلامی برای علاج آن اشاره شده است؛
ما در اینجا به قسمتهایی از توضیحات آورده شده در کتاب بینی پاک راجع به زکام اشاره می کنیم؛
در تعالیم مکتب وحی (بر خلاف باور عمومی) زکام با سرماخوردگی متفاوت بوده و زکام عارضه مفیدی می باشد،
چه اینکه زکام یک واکنش طبیعی حفاظتی بدن (به هدایت و تکوین الهی) است، که برای رفع بحران عفونت عفونت بینی و سینوسها می باشد.
در زکام می بینیم علیرغم گرفتگی بینی؛ ولی یکباره آنچنان ترشحات رقیق سرازیر شده و جریان می یابد که در نظر ابتدائی خودش عارضه
و مشکلی محسوب می شود؛ ولی در واقع این امر اقدام اضطراری خودکار بدن است که به وسیله آن مانع احتباس ترشحات
و عفونتها در سینوسها شده و مانع از ابتلاء به جذام می گردد.
از حضرت جعفر بن محمد علیهما السلام از پدرشان (حضرت باقر علیه السلام) از پدرانشان (حضرت سجاد از حضرت حسین علیهما السلام)
از حضرت علی علیه السلام که گفت: حضرت رسول الله صلی الله علیه و آله فرمود: "از چهار چیز اکراه نداشته باشید؛
که همانا آنها بخاطر چهار چیز (مفید) است: زکام شدن را اکراه نداشته باشید که همانا ابتلای به زکام سبب امان از جذام است."
البته این فایده و توصیه برای اصل رخداد زکام است نه استمرار طولانی آن؛ و زکام بیش از دو سه روز را معالجه می کنند،
البته از راههای صحیح و سالم مانند خوردن شهد (عسل با موم)، بوئیدن گل نرگس، استفاده از سیاهدانه، روغن بنفشه
و سایر روشهای طب کهن و اسلامی، نه خشکاندن ترشحات که در طب رایج تجاری متداول است.
از نظر واقعيت آب و هوایی، فصلها زودتر از ماه فعلي معروفشان شروع مي شوند.
در فصل پاییز و ماه آذر، معمولا سوز زمستانی شروع می شود. هوا سرد و زمستانی می شود و بادهای شدید می وزد و بلغم تر و سرد به حركت آمده
و شرایط غلبه آن و بیماریهای ناشی از ان هم فراهم می گردد. طبیعت فصل پائیز = طبيعت سودا يعني سرد و خشک
فصل پاییز وقت حركت سوداست و علامت سودا تيرگي چهره و لاغري بدن و ترس و نگراني و زیاد شدن فكر و خيال و افزایش عفونت دهان و خستگي بدن است.
در اين فصل مواد زائد خون زیاد می گردد و املاح وارد شده به بدن، به صورت رسوب سودا قليائي كه شور و تلخ است در مي آيد.
مسامات (منافذ) بدن در اين فصل بسته است. بدن مستعد تب و لرز مي شود. در اين فصل اعصاب رو به سستی است.
نيمه پائيز كه اعصاب بدن و گياهان در حال آرامش هستند افت ضربان و كندي را داریم که تا فصل زمستان هم ادامه پیدا می کند
و ما شاهد امراض ناشی از غلبه سودا مثل اگزما و افسردگی که طبع سرد و خشک دارند هستیم.

[pejuhesh231]

فلذا غذاهاى بالقوه گرم و خوردنيهاى حاوي ويتامينهاي ب مفيد است،
یعنی غذاهایی که طبیعتشان گرم است مثل همین مواد خوراکی که اشاره شد:
کرفس، تره، تره تیزک، انجیر، گردو، زیره رومی، دارچین، گردكان (گردو) و انجير
که البته با بعضی از این مواد طبیعی افریده خدا در برنامه های سفره سلامت و برنامه 24 ساعته هر روز آشنا شده اید.
سنجد هم از موادی است که مصرف آن در زمستان مناسب است: چون رطوبت بدن را دفع می كند، تقويت استخوان مي كند، سرما را از بدن دور و بدن را در برابر سرما مقاوم مي كند.
از خوردنيهاى حاوي ويتامينهاي ب هم می توان به بادام اشاره کرد که در برنامه 24 ساعته سفره سلامت توصیه شده است.
در منابع طب کهن؛ برای بادام انواعی ذکر شده من جمله بادام شیرین، بادام تلخ، بادام کوهی و... آنچه که در انواع آن مشترک است
اینکه: گرم است، برای امراض بارده نافع است. حافظ قوتهای بدن و جلا دهنده اعضاى باطنى و ملين طبع و حلق و موافق سينه است.
جهت قطع سرفه مجرب و جهت خشونت سينه، ورم سينه و ريه، جهت خشونت حلق نافع است،
مسهل اخلاط غليظه و سوداويه بمعده و نواحى او و بعنوان زایل کردن این اخلاط بيعديل است.
جهت رفع رطوبت معده مفید است. مقوى معده است.

[pejuhesh231]

تحريك جنسي يا تحريك هيپوفيز و اعصاب تمام بدن را مشغول مي سازد، و با هر آميزشي؛
جزئى از بدن از نظر مادي و الكتريكي تغيير و تحول مي يابد.
از انجا که بواسطه سرمای زیاد زمستان عمل تعریق خیلی ضعیف و مایعات زائد بدن به اندازه کافی دفع و تبخیر نمی شود،
این تحریک اعصاب؛ بزرگترین وسیله تحریک غدد مختلف بدن است و بکار افتادن انها باعث دفع بلغم می شود.
خوردن آب گرم ناشتا انهم بصورت جرعه جرعه هست که باعث تحریک غدد است
و برای زیاد شدن ترشحات و دفع مواد زائد بدن خوب است. در واقع نوشیدن اب گرم ناشتا ساده ترین مسهل است که بلغم را از بدن جدا می کند.
و البته سلامتجویان ما خاصتا در گام دوم با این برنامه آب گرم ناشتا و مایعات را بصورت جرعه جرعه خوردن بخوبی اشنا هستند

[pejuhesh231]

و در صورت افزايش بلغم اگر جايگزيني آن (با مصرف خرما گاهي با شير و تخم مرغ) مناسب باشد، از سستي اواخر و نيمه زمستان و اوايل بهار جلوگيري مي كند
و اين خود دافع بلغم است، مصرف مواد املاح دار مثل كرفس و محتوي فسفر و يود مثل شاهي و انواع تره از خشكي و سردي كاسته
و ايجاد تعرق و سبب و تحريك ترشح غدد شده، و افزايش حرارت سبب نرم شدن حركت استخوانها و ضد عفوني كردن احشاء مي شود،
ماليدن روغن و ماساژ در حال استراحت شكم و استخوانها با روغن شب بو يا زيتون و گل سرخ به تقويت هاضمه و استخوان كمك مي كند،
مصرف سير نيز هفته اى يكبار (شبهاى شنبه) مستحب است، ولذا در فصل افزايش بلغم و هنگام فشار خون تجويز مي شود،
این غذاها و خوراکی ها (از جهتی بخاطر تولید حرارت و گرمی در بدن و از جهتی بخاطر اثر دافع بلغم بودنشان)
از سستی اواخر و نیمه زمستان و اوایل بهار جلوگیری می کنند.

همچنین زنجبیل ، ترب طبی، کدو حلوایی، سقز، گلاب، دافع رطوبتند و برای کاهش عوارض بلغم غلبه کرده در زمستان مفیدند.
در نسخه های همگانی (نسخه همگانی یکم = گردوی طبی، نسخه همگانی دوم = زنجبیل تازه، نسخه همگانی سوم = ترب طبی، نسخه همگانی چهارم = کدو حلوایی) کاربردهای بسیار خوب و موثری در رفع عوارض سرما و سردی و رطوبت برای اینها ذکر شده است
ما در اینجا فقط به ان دسته از کاربردهایی که این افریده های خوب خدا ارتباط با بحث ما یعنی زمستان و عوارض ان دارد اشاره مختصر و گذرایی داریم
ولی جا دارد که سلامتجویان گرامی با دقت، این مباحث را مطالعه نموده و بکار گیرند.
نسخه همگانی یکم = گردوی طبی: بعضی از کاربردهای مرتبط با این مبحث؛ برای کسانی که سرمایی هستند، برای آنها که رطوبتی هستند، سردی معده و روده داشته یا حرکت و فعالیت روده هایشان کاملا خوب نیست.
نسخه همگانی دوم = زنجبیل تازه: بعضی از کاربردهای مرتبط با این مبحث؛ برای کسانی که سرمایی هستند،
برای آنها که رطوبتی هستند، برای سردی معده و روده داشته یا حرکت و فعالیت روده هایشان کاملا خوب نیست،
برای سرماخوردگی و زکام و سینوزیت، در گلودرد و آنژین و برای پاک نمودن حنجره و گرفتگی صدا، برای سرفه، تنگی نفس، آسم، برونشیت
و عفونتها و ناراحتی های ریوی، تب اولیه بیماریها، مسهل و دافع بلغم، مسهل و دافع سوداء، برای رفع سردی و تنبلی کبد،
برای خشکی مفاصل و استخوانها، برای برطرف کردن سستی و کسالت، و ایجاد نشاط، و.....
نسخه همگانی سوم = ترب طبی: بعضی از کاربردهای مرتبط با این مبحث؛ با نگرش طب کهن بالاترین عوارض شایع امروزی جامعه ما به تجمع بلغم زائد در بدن مرتبط است و ترب محلل رطوبات و ریشه کن کننده و مسهل و دافع و بیرون برنده بلغم است.
ترب طبی ذوب کننده اخلاط بینی و سینوسها و ریه هاست. مفید برای علاج افرادی که رطوبتی هستند،
تیزی عطر ترب بازکننده سینوسها و علاج سینوزیت است، مفید در پاک نمودن حنجره و گلو، در سرفه، تنگی نفس، آسم، برونشیت و عفونتها
و ناراحتیهای ریوی، درد سیاتیک، سرماخوردگی، ضد باکتری و ضد ویروس و ضد قارچ و عفونتهای ناشی از اینها،
برای درد و خشکی مفاصل و استخوانها و روماتیسم و موجب تراکم استخوان و مانع از پوسیدگی استخوان.
نسخه همگانی چهارم = کدو حلوایی: بعضی از کاربردهای مرتبط با این مبحث؛ مناسبترین خوراک و درمان برای عوارض سرد و مرطوب کدوی عسلی یا حلوایی است. برای کسی که از دردهای استخوانی رنج می برد و یا سرمایی است.
گوشت کدو؛ برای مقاومت در برابر سرماخوردگی و آنفلوانزا و محافظت از ان، برای تقویت موکوس ریه نای و گلو و دفع ترشحات مخاطی و چسبناک،
بعنوان تب بر، برای اگزما، مغز تخم کدوحلوایی برای تقویت اعصاب، رفع خشونت سینه، خروج اخلاط خونی از سینه، مفید برای سرفه گرم، در تبهای گرم،
گل کدو خصوصا جوشانده ان برای سینه درد بسیار مفید است
از تدابیر مناسب دیگر فصل زمستان؛ روغن مالی و ماساژ شکم است (در حالیکه شکم در حال استراحت است)
که باعث تقویت هاضمه، رفع سوء هاضمه و رفع سردی معده، و بر طرف شدن امتلاء و پری معده می شود.
و همینطور استخوانها که بوسیله ماساژ با روغن تقویت می شوند. چرا که گفتیم یکنوع سستی و سکون اعصاب در زمستان بوجود می اید،
استخوانها سخت می شوند، پوست دچار خشکی می شود و جریان خون در عروق بدلیل غلظت گرفتن مشکل می شود.
همینطور مشکلاتی که ناشی از تغییرات مزاجی این فصل است زیاد می شود.
روغنهایی که به منظور ماساژ در این فصل توصیه می شود: روغن شب بو است، روغن زیتون است و روغن گل سرخ که بهترین درمان طبیعی و مفید برای عوارض زمستان (که از انها نام برده شد) همین ماساژ با روغن است و باعث سرعت در جریان خون شده، استخوانها را نرم، عمل تعریق را آسان تر،
ترشح غدد را زیاد و خروج سمومات از بدن را افزایش می دهد و با تولید حرارت در بدن اعصاب را هم از ان حالت سکون یا حتی تحریکات افراطی خارج می کند.
در مورد سیر در تحفه حکیم مومن انچه که مربوط به خواص آن در فصل زمستان است اینگونه آمده است:
سیر گرم و خشك است با رطوبت فضيله. باعث تصفيهء حلق و صوت و قطع اخلاط غليظه می گردد.
جهت تبهاى كهنه و قروح شش و درد معده و مفاصل، رفع تشنگى كه از بلغم حاصل شده باشد مفید است.
حل کننده و جاذب و خشک کننده رطوبات معده و مفاصل و رقيق كنندهء خون است.
روغنى كه در او سير مكرر جوشانيده باشند جهت جمود خون در اطراف بدن و شقاق كه از برودت باشد و جهت مفاصل و قولنج بلغمى نافع است.
خوردن سیر با مراعات زمان و مزاج و حد اعتدال حافظ صحت و رافع مضرت آبهاى مختلف و هواى متعفن است.
بر عکس؛ عدم مراعات مزاج و سن و فصل در مصرف سیر باعث احتراق خون و تولید صفراى بسيار تند می گردد و مُصلح او پختن اوست در آب
و با کمی نمك و اضافه نمودن روغن بادام و كره و استعمال گشنيز و سكنجبين و آب انار ترش شيرين و امثال آن.

[pejuhesh231]

مصرف مواد سرد در اواخر سال و زمستان نافع است.
اگر چه از نظر تقويمي، فصلها با ماههاي باستاني معروف تقسيم بندي شده مثل فروردین، اردیبهشت، خرداد و...
ولى از نظر واقعيت فصلها زودتر از ماه فعلي معروفشان شروع مي شوند مثلا در اسفند سردي هوا مي شكند
و شكوفه ها شروع مي شود. کم کم خون گرم در بدن جمع می شود و موقع غلبه خون می گردد. خون گرم و تر است.
در چنین ایامی مصرف مواد سرد نافع است.

[pejuhesh231]

در فصل زمستان رياضت بسيارتر و غذا تمامتر بايد و اگر زمستان طبع زمستاني ندارد غذا به اندازه بايد و رياضت به تمام،
همجنين غذا اسفيدبا (شورباي ساده با ماست) و قليه خشك و كباب و مانند آن همه با دارچيني و كرويا (زيره رومي) و مانند آن (ادويه گرم) بايد خورد
در فصل زمستان؛ در مناطقی که زمستان طبع زمستانی دارد (یعنی از نظر شدت بادها و سوز و سرما)،
توصیه شده به ریاضت خیلی زیاد و منظورمان از ان؛ حرکت دادن و فعالیت اعضاء و انجام کارهای سخت و ورزش کردن زیاد است.
همینطور خوردن غذا بصورت کاملتر و تمامتر. چون بدن برای مقابله با شدت سرمای محیط نیاز به حرارت بیشتری دارد.
گوشتهای سالم و سبک و لطیف مثل گوشت پرندگان از این جهت مناسب است مثل خوردن کبوتر و گنجشک.
اما اگر فرد در مناطقی زندگی می کند که زمستان طبع زمستانی ندارد باید غذا به اندازه بخورد و فعالیت زیاد داشته باشد.
(پس در مورد اول گفتیم ریاضت زیادتر و غذا تمامتر، در حالت دوم گفتیم ریاضت زیاد و غذا به اندازه).
چرا که حرکات و فعالیتهای شدید باعث ایجاد گرمی بدن و لطیف تر شدن اخلاط و جاری شدن انها می شود
و این حالت غلظت و کثیفی و انجماد اخلاط در زمستان را تا حدودی جبران می کند.
گفته شد اگر هوای منطقه محل سکونت در فصل زمستان خیلی هم زمستانی نیست،
نیاز هم نیست که غذا زیاد خورده شود چون؛ بخاطر وجود و وزش بادهای جنوبی در فصل زمستان و غلبه رطوبات، اخلاط آماده عفونت هستند،
وارد کردن غذای زیاد و خاصتا غلیظ (که مواد زائد و سمی شان بیشتر است) شرایط ابتلا به عفونت را بیشتر فراهم می کنند.

[pejuhesh231]

و هر كه در زمستان بيمار شود زود تدبير استفراغ بايد كرد از بهر آنكه تا سبب قوي نبود علاج بايد شود،
و در اندر سرماي زمستان مادتها حركت نكند و استفراغ اندر زمستان به اسهال صوابتر از قي باشد
و لذا از فصد (خون گرفتن) و قي دوري جويد، و در موارد حاجت اسهال روا دارد و غذا را افزون كند.
هر کسی که در زمستان بیمار می شود هر چه زودتر باید در صدد تدبیری برای بیماریش و دفع خلط زائدش بر آید تا مبادا بیماری قوی شود
و علاجش سخت. پس برای بیرون ریختن این مواد و اخلاط عامل بیماری و بد از بدن، اسهال موثر است
و در این فصل، اسهال بهتر از بقیه روشها مثل فصد و قی (استفراغ) است.
چرا که برودت هوا باعث سکون و انجماد بدن شده و حرارت و قوا و اخلاط، میل به باطن بدن دارند و ساکن هستند
اما تحریک و به هیجان اوردن که با فصد و قی بوجود می اید، باعث حرکت دادن این اخلاط به ظاهر بدن می شود
یعنی بر خلاف طبیعت ان و این ممکن است باعث تضعیف و تحلیل بدن شود اما مسهلها چون میل به عمق بدن دارند
در جهت طبیعت بدن و در واقع همسو و معین بدن هستند.

[pejuhesh231]

در زمستان خوردن كبوتر و گنجشك و بزغاله و گردكان (گردو) و انجير و صيفيجات و سبزيجات پائيزي و حلويات،
اما اجتناب كردن از خوردن طعامهاى سرد بعد از خواب و اسهال و استفراغ مگر به ضرورت و بسياري آميزش و حركت ممنوع است

منظور از حلويات (شیرینی ها) آنهم شیرینی های طبیعی و خانگی است.
اگر چه از نظر تقويمي، فصلها با ماههاي باستاني معروف تقسيم بندي شده مثل فروردین، اردیبهشت، خرداد و...
ولى از نظر واقعيت فصلها زودتر از ماه فعلي معروفشان شروع مي شوند مثلا در اسفند سردي هوا مي شكند
و شكوفه ها شروع مي شود نه اينكه فروردين شروع شود يا ماه خرداد دكر بهار نيست و انچنان گرم شود كه گويي تابستان است
و يا شهريور ديگر گرم نيست و سوز پاييز شروع مي شود هر كسي اين را خودش حس مي كند
براي همين تقويم اسكندري توصيف ماههايش نسبت به فصول جلو است
گرچه اذار از نظر تقویمی جزو بهار است ولی از نظر واقعیت آب و هوایی تقریبا مطابق اسفند است تقريبا و همنيطور بقيه ماهها.
در هنگام شناسی هر فصلی، خوب است که ما هنگام شناسی و تدابیر اولین ماه فصل بعد را هم بدانیم؛
گرچه توصيه هاي طبي در مورد فصول و اين زمانها تابع واقعيت آب و هوا است.
فصل بهار شامل ماههاي اسکندری؛ آذار به معناي بادها و توفانهاي بهاري و برق (آذرخش) مي باشد.
نيسان به معناي شكوفه و كَياهي كه در بهار مي رويد مي باشد. ايار به معناي شكوفايي و هواي كَرم و نور و روشنايي است
که به ترتیب معادل ماههای باستانی: فروردین، اردیبهشت، خرداد می باشد
طبيعت فصل بهار = دم (خون) يعني كَرم و تر
هنگام شناسي تقويم اسكندر: آذار
ماه آذار: فصل بهار روح زمانهاست و اولين ماه آن آذار است و تعداد روزهايش سي و يك روز است،
در اين ماه شب و روز پاك و دلپذير و زمين نرم مي شود، سلطه و استيلاي بلغم از بين مي رود و خون به هيجان مي آيد،
بنابراين در اين ماه از غذاهاي لطيف و انواع گوشتها و تخم مرغ نيمه بريان،
و شربت زبيب رقيق شده به آب (كه دستور ساختش را حضرت نوشته اند) مي توان استفاده كرد،
از خوردن سير و پياز و چيزهاي ترش پرهيز شود، خوردن نوشيدني مسهل پسنديده است،
و فصد (خون كَيري از رك) و حجامت انجام مي شود، آمار سكته ها در اطراف بهار بيشتر مي شود
و براى جلوگيري از آن به دستورات امام بايد توجه كرد و غلبه خون را كاهش داد.

[pejuhesh231]

شراب رضوی (شراب زبیب، شراب حلال) که به بیان حکیم عقیلی خراسانی در کتاب قرابادین کبیر منقول از رساله ذهبیه امام رضا (ع) ارائه شده است


خواص دارو: نافع و پیشگیری کننده از بروز اوجاع (دردها) بارده (سرد) مزمنه مانند نقرس و مفاصل و ریاح (بادها) و غیر آن از اوجاع عصب و دماغ و معده،
و بعض اوجاع کبد و طحال و امعا و احشاء و زیادتی بلغم و رطوبات
اجزای دارو و شیوه ساخت دارو: فرموده اند بگیر از زبیب (مویز) منقی ده رطل (90 مثقال) (معادل 409 گرم) و بشوی.
و بخیسان در آب صافی آن مقدار که بر روی آن آید چهار انگشت.
و در زمستان سه روز و در تابستان یک روز و یک شب نگاه دار. پس در دیگ پاکیزه کن.
و باید که آب که در آن ریزی آب باران باشد اگر میسر بود، و الا آب شیرین که سر چشمه آن از جانب شمال باشد.
و آن آب براق سفید باشد. و چنین آبی، قابل سرعت قبول گرمی و سردی است و این دلالت میکند بر خفت آب.
و طبخ ده تا زبیب بخیسد و پخته و منضج (قوام) شود. پس بمال و صاف نما آب آن را و سرد کن.
پس ثانیا در دیگ بریز و بگیر مقدار آن را به خوبی و به همان مقدار از هیزم که آن را طبخ دادی طبخ نما به آتش ملایم تا آن که دو ثلث آن برود و یک ثلث بماند.
پس بگیر از عسل نحل مصفی یک رطل، و بریز برآن. و اندازه زیادتی آن را در دیگ بگیر و در خاطره نگاه دار.
و بگیر پارچه صفیقی و در آن زنجبیل و زعفران (از هر یک، یک درم=18/3 گرم) و قرنفل و دارچینی و سنبل الطیب و سنبل رومی و مصطکی و تخم کاسنی (از هر یک، نیم درم) جدا جدا نیم کوفته، در آن پارچه انداز و سر آن را محکم ببند و در آن دیگ انداز و به آتش ملایم طبخ ده و پارچه را از پشت کفچه بمال متصل،
تا آن که قوای ادویه بالتمام در آن باز داده شود و مقدار عسل برود و ثلث مقدار زبیب مطبوخ بماند.
پس بردار از آتش، سرد کرده، کیسه ادویه را باز خوب بمال تا بقیه قوت آن برآید و دور کن.
و شراب را در ظرفی محفوظ مدت سه ماه نگهدار تا آن که اجزای دوا متداخل یکدیگر گردند و امتزاج یابند. پس آن هنگام استعمال کن.
از عبارت کلام جناب معصوم - صلی الله و آله - مستفاد می گردد
که خرقه ادویه (کیسه دواهای فوق) را مقارن انداختن عسل در مطبوخ صافی زبیب یا اندک زمانی بعداز آن باید انداخت .
و باید که مقدار آنچه آشامیده می شود از آن یک اوقیه (1/34 گرم) یا دو اوقیه آب خالص باشد
(و در نسخه دیگر، مقدار شربت آن ده مثقال با چهل مثقال آب حل کرده است).پس هرگاه خوردی مقداری را که وصف نمودیم برای تو از طعام،
پس بیاشام از این سه قدح بعد از طعام.
اگر بعد از آشامیدن آن ، خواهش آب به هم رسانی خواهش صادق (تشنگی حقیقی)، پس باید که بیاشامی نصف مقدار آنچه را اول آشامیده بودی.
پس به درستی که این طریق اصلح آن است برای حفظ بدن مومن، و زیاده کننده است برای قوت مجامعت آن و اشد است برای ضبط و حفظ آن.
طرز تهیه شربت ده رطل مویز دانه گرفته را ابتدا می شویند و سپس آن را در یک ظرف آب صاف و زلال می ریزند،
مقدار آب باید به اندازه ای باشد که چهار انگشت بالاتر از سطح مویزها را بپوشاند،
مویزها را به همین حالت در زمستان سه روز و در تابستان یک شبانه روز باقی می گذراند، آن گاه در یک دیگ تمیز می ریزند،
آبی که مویزها را در آن خیسانده اند اگر آب باران باشد بهتر است و گرنه از آب شیرین زلالی که سرچشمه اش در سمت شرق است
و آبی سفید و درخشان و سبک دارد استفاده شود، این نوع آب گرما و سرما را خیلی سریع به خود می گیرد و همین علامت سبک بودن آب است .
باری، آب را آنقدر حرارت می دهند تا این که مویزها کاملا پف کنند، بعد آنها را می فشارند و آبش را صاف می کنند و می گذارند سرد شود،
دوباره آن را به داخل دیگ می ریزند و مقدارش را با یک چوب اندازه می گیرند، و دیگ را روی آتش ملایمی می گذارند تا بنرمی بجوشد و دو سوم آن تبخیر شود
و یک سومش باقی بماند، سپس به اندازه یک رطل عسل مصفّا با آن مخطوط می کنند، و مقدار این آب و عسل در دیگ اندازه گیری می شود،
و محلول را می جوشانند تا به اندازه ای که عسل ریخته شده تبخیر شود و محلول به اندازه قبل برگردد.
در یک پارچه ضخیم به اندازه یک درهم3 زنجفیل، یک درهم قرنفل (گل میخک) نیم درهم دارچین ، یک درهم زعفران (نیم درهم سنبل4، و نیم درهم عود هندی )، نیم درهم مصطکی قرار می دهند، اما قبلا هر یک از اینها را جداگانه می کوبند و الک می کنند.
بعد در پارچه قرار می دهند و آن را با یک نخ محکم می بندند، یک طرف نخ باید بلند باشد تا آن را به چوبی که روی دیگ قرار داده می شود، ببندند
و بدین ترتیب پارچه ای که حالا به صورت یک کیسه کوچک در آمده به داخل دیگ آویزان شود.
این کیسه را باید زمانی داخل دیگ قرار داد که عسل را در آن می ریزند. آنگاه هر چند وقت یک بارکیسه را حرکت می دهند تا محتویات آن کم کم خالی شود،
و محلول را آنقدر می جوشانند تا (همان طور که گفتیم ) مقدار اضافه شده عسل کم شود و محلول به اندازه اولش برسد.
در تمام این مدت، باید آتش ملایم باشد، بعد محلول را صاف می کنند و می گذارند سرد شود، و آنگاه در ظرفی می ریزند و سر آن را می بندند
و سه ماه به همان حال باقی می گذارند و درش را باز نمی کنند، پس از سه ماه می توان از آن نوشید .
هر اوقیه5 از این شربت را با دو اوقیه آب مخلوط می کنی .
حال امیرالمؤمنین علیه السلام پس از خوردن غذا به اندازه ای که قبلا توضیح دادم، سه پیاله از این شربت بنوش،
که اگر چنین کنی به خواست خداوند در آن روز (از درد نقرس و سردی مزاج و بادهای ناراحت کننده ) در امان خواهی ماند،
بعد از آن چنانچه میل به آب داشتی نصف آبی را که قبلا می نوشیده ای، بنوش
زیرا این عمل (جسمت را سالمتر، قدرت مقاربتت را بیشتر و حافظه ات را قویتر می سازد).

[pejuhesh231]

چند نكته مهم
*هر چند طبايع فصول چهارگانه و ماههاى آنها از نظر فلكي همانست كه نزد همه معروف است،
ولى از نظر حكما و اطباء قاعده اصلي فلكي و طبع و مزاج فصول و ماهها اجمالي و كلي بوده
كه برحسب خصوصيات مكاني و زماني و فردي و حالي استثنا خورده و تشديد يا تخفيف پيدا مي كند:
1-خصوصيات مكاني؛ يعني كه سرزمينهاى مختلف شروع فصلها در آنها مختلف است، و ملاك تغيير هواست بر طبق طبيعت فصل،
مثال واضح: وقتي در نيمكره شمالي تابستان است همانوقت نيمكره جنوبي زمستان است،
همچنين مختصات جغرافيائي كه موجب مي شود فصلها در آنها كوتاه يا منعدم گردند؛ لذا نقاطي كه فاقد برخي فصول اربعه هستند،
بر اساس فصلهاى موجودشان عمل مي شود، و يا اينكه نواحي مختلف زمين يكسان نبوده
و از نظر آب و هوا و خشكي و رطوبت يا سردي و گرمي متفاوتند، استوايي يا خشك يا مرطوب يا معتدل يا سردسير و منجمد مي باشند،
كه اين تفاوتهاى منطقه اى و مكاني آن احكام كلي را مقيد مي كند، خلاصه اينكه ملاك واقعيت آب و هواست نه صرف تقويم و حساب فلكي.
2- اتفاقات زماني؛ گاهي اتفاق مي افتد كه در ميان فصل سرما روزي بسيار گرم شود
و بالعكس؛ در اين موارد ملاحظه طبيعت هوا بكنند نه فصل هر چند مدتش كوتاه باشد.
3- تفاوتهاى مزاجي اشخاص از دموي و صفراوي و سوداوي و بلغمي نيز موجب تشديد يا ترخيص احكام و توصيه هاى طبي ذكر شده مي گردد.
4- شرايط موقت عارضي از قبيل بيماري و غير آن كه ممكن است بطور موقت شرايط مزاجي مختلفي را ايجاد كند و توصيه هاى مزبور را تقويت يا تخفيف دهد
* از اين رو توصيه هاي مزبور بطور اجمالي و كلي بوده و برحسب موارد استثنا تشديد يا تخفيف يا تغيير پيدا مي كند.
اگرچه فصول چهارگانه و ماههاى آنها (مثل همه چیز در این عالم) دارای طبایعی هستند و طبع انها از نظر فلكي همانست كه نزد همه معروف است
(مثلا بهار به گرم و تری، تابستان به گرم و خشکی، پائیز به سرد و خشکی، زمستان به سرد و تری)،
ولى از نظر حكما و اطباء قاعده اصلي فلكي و طبع و مزاج فصول و ماههای انها اجمالي و كلي است كه برحسب خصوصيات مكاني و زماني و فردي
و حالي استثنا خورده و تشديد يا تخفيف پيدا مي كند.
خصوصيات مكاني؛ يعني اینكه سرزمينهاى مختلف، شروع فصلهایشان متفاوت است، و ملاك؛ تغيير هوا بر طبق طبيعت فصل است ،
یک مثال واضح ان اینست که: وقتي در نيمكره شمالي تابستان است همان وقت نيمكره جنوبي زمستان است.
مختصات جغرافيائي هم باعث مي شود که طول فصلها در آنها بلند، كوتاه يا کلا حذف شوند؛
و بخاطر همین، مناطقي كه بعضی فصلها را ندارند، بر اساس فصلهاى موجودشان عمل مي شود.
بعضی نواحي مختلف زمين هم از نظر آب و هوا و خشكي و رطوبت يا سردي و گرمي يكسان نبوده و متفاوتند،
مثلا استوايي يا خشك يا مرطوب يا معتدل يا سردسير و منجمد، و باز هم اين تفاوتهاى منطقه اى و مكاني
و این واقعیتهای اب و هوایی هستند که آن احكام كلي را تحت تاثیر قرار می دهد و مقيد مي كند، نه صرف تقويم و حساب فلكي.
در ابتدای مبحث هنگام شناسی فصل زمستان گفتیم که: از لحاظ محاسبه ای؛ فصل بهار يعنی رسيدن خورشيد به اعتدال،
و تابستان رسيدن به نقطه انقلاب صيفی و پاييز رسيدن به اعتدال خريفی كه هر كدام دارای سه برج هستند
و در حساب سال و حساب تعداد روز، عبور شمس از اين بروج جدی و دلو و حوت كه بروج زمستانند، يكسان هستند
و تفاوتشان در اختلاف ساعتشان است چه در قطب شمال، چه جنوب و چه استوا.
ولی در طب؛ بحث واقعيت آب و هوا و خشكی و رطوبت يا سردی و گرمی مناطق مطرح است نه حساب تقويمی فصول كه از نظر آب و هوايی،
طول سردی سال و نوع آب و هوای زمستان شديدتر يا بقايش در برخی مناطق شمالی طولانی تر است.
بخاطر همین، تدابير فصل سرما را هم به مدت طولانی تری ادامه می دهند
چنانچه در برخی مناطق هم، گرما و انقلاب بهار در طبيعت، در بهمن ماه شروع می شود مثلا در ايران در بوشهر و مناطق جنوبی و يا شيراز از اسفند.
این در حالی است که همزمان در برخی مناطق شمالی هنوز زمستان است و به سمت شمال كه می رويم در بلاد سرد، طول آب و هوای زمستان بيشتر است
و تغيير واقعی هوای بهاری ديرتر رخ می دهد و آنجا عملا برودت زمستان، هم زودتر شروع می شود و هم ديرتر تمام می شود
مثلا اردبيل و ارتفاعات روسيه. برعكس در استوا اين تغيير آب و هوايی محسوس را ندارد یا در مناطق حاره ای
در مناطق استوايی مانند مناطق حاره ای و کشورهايی كه پر باران هستند و يا در طول سال بارانی و مرطوب هستند درجه حرارت نيز تقريبا ثابت است
و نوسانات كمی دارد مثلا در کل حدود 5 درجه اختلاف پیدا می کند.
به خاطر همين درختان هم در طول سال هميشه رشد می كنند و خواب زمستانه هم ندارند
و به همين دليل تنه درختان هم وقتی برش داده می شوند دارای دواير نيستند
چون هر دايره با تغيير فصل و خواب زمستانی و بيدار شدن در بهار به وجود می آيد كه آنجا چنین شرایطی را ندارند يا فصل رويش خاص گياهي نيست.
ولی از استوا كه كمی دور شويم؛ ايجاد فصول آغاز می شود و تغييرات دما در طول سال محسوس و 4 فصل ايجاد می شود
و درختان هم خواب زمستانه می روند و از اينجا به بعد تنه آنها دارای دايره می شود چون در فصلی رشدشان متوقف می شود يا شيره انها خشك می شود
به همين ترتيب برای انسان هم اين تغييرات فصول و برنامه های عذايی و يا موضوع حجامت و ...
طبق چنین قاعده کلی خلقت پيش می آيد. مانند همين تغييراتی كه در همه موجودات در آن منطقه بوجود می آيد
و احكامی كه برای 4 فصل گفته شد به صورت كلی برای مناطقی است كه 4 فصل را دارند.
مدت فصول را هم هرچه از مدارهای رأس السرطان و رأس الجدی دور تر شويم طول زمستان در شمال يا جنوب بيشتر می شود
و تغييرات هم در طبيعت شدتش بيشتر می شود تا در قطب كه عملا هميشه يخ زده است
و به علت برودت، بارش باران هم ندارد و قبل آن همه يز يخ می زند و این يخ زدگی زمستاني تا 9 ماه ادامه می يابد،
به دليل اينكه زاويه نور خورشيد ديگر خيلي مايل می شود و حداكثر ارتفاع خورشيد از افق كم است
و شرايط حيات و دگرگونی محيط نيز ضعيف می شود. بر عكسش در استوا كه نور خورشيد بالاترين ارتفاع را دارد و دارای اکوسیستم بسیار قوی است
هر چند که در همان استوا هم مناطق بیابانی وجود دارد.
در چنین مناطقی؛ اگر مثلا زمستان طول کشید و بجای سه ماه، پنج ماه یا شش ماه طول کشید،
احکام گفته شده راجع به فصل زمستان همچنان جاری است نه صرف تقویم که زمستان را سه ماه در نظر گرفته.
نكته ديگر در اين مباحث؛ سازگاری افراد با آن محيط محل زندگیشان است
مثلا چندي پيش در سوئد و نروژ دمای هوا به يك حد دمای معمولی ما رسيده بود كه ما در این شرایط اب و هوایی کاملا راحت هستيم،
اما آنجا چندين نفر از گرمازدگی فوت كرده بودند و عده ای هم در بيمارستان بستری شدند.
در مناطقی دیگر ممکن است شرایط اب و هوایی به گونه دیگری باشد؛
مثلا در بلاد دارای عرضهاى خاص شمالی يا جنوبی كره زمين، مثلا شهر لیدز انگلیس یا شهر جنای المان
یا در شمال آمريكا که در بخشی از سال گاهی میشود كه شب تقريبا مانند روز روشن است كه در اين شبهای تابستانی جشنواره شبهای روشن برگزار می كنند
و برايشان هوای تابستان مطبوعی است. یا بخشی ار سالشان را در شب به سر مي برند
گاهی اوقات هم، اتفاق می افتد كه در حالیکه در فصل سرما قرار داریم، یک روز خیلی هوا گرم می شود
و یا بالعكس در یک فصل گرم سال بطور ناگهانی؛ یک روز هوا خیلی خنک می شود.
در اينطور موارد باید طبيعت هوا در ان روز خاص در نظر گرفته بشود هر چند مدتش كوتاه باشد و نه اینکه ببینیم چه فصل سال است و طبیعت این فصل چیست؟
و تدابیر فصل چیست؟ بلکه باید دید آیا هوای آنروز گرم است یا سرد؟ ایا خشک است یا مرطوب؟ و متناسب با آن آب و هوا تدابیر بیان شده را بکار ببرد.
در تفاوتهاى مزاجی هم منظور این است که همه اشخاص دارای مزاج یکسان نیستند
بعضی دموی اند، بعضی صفراوی، بعضی دیگر سوداوی و یا بعضی هم ممکن است بلغمی باشند
و این تفاوت مزاج افراد هم باعث تغییر در توصیه ها و احکام طبی فصول (بصورت تشديد يا ترخيص ان توصيه هاى طبی ذكر شده) می گردد.
مثلا فردی که دموی مزاج است احکام فصل زمستان برای او تخفیف پیدا می کند و کسی که سودایی و یا بلغمی است این احکام شدیدتر است.
شرايط موقت عارضی از قبيل بيماری و غير آن هم كه ممكن است بطور موقت شرايط مزاجی مختلفی را در فرد ايجاد كند و توصيه هاى مزبور را تقويت يا تخفيف دهد.
مثلاکسی که سرما خورده خوب غلبه بلغم است و باید بیشتر رعایت کند و یا کسی که اگزما دارد
و یا افراد افسرده که مزاج عارضی انان سودا می شود باید بیشتر رعایت کند.
علاقه مندان برای دسترسی به اطلاعات بیشتر؛ می توانند به هفته نامه های راه اسمان خاصتا شماره 25 ،
ماهنامه های هنگام شناسی، روزنامه های گاه شناسی، تقاویم طبی و تقویم جهانی در سایت حیات اعلی مراجعه نمایند.
امیدواریم که بهره لازم را از این مبحث برده باشید و تدابیر و راهکارهای مناسبی را همسو با زندگی برتر در هر فصل و منطقه و شرایطتان در زندگی انتخاب کنید.