بیماری ارتفاع

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

شایع‌ترین علائم بیماری ارتفاع:
سرگیجه، سیاهی رفتن چشم‌ها، سردرد، ضعف، بیخوابی و دل‌آشوبی است.

[pejuhesh234]

اضطلاحات بیماری:
bīmārī-ye ertefāº
بیماری ارتفاع


اِرْتِفاع، بیماری
[bīmārī-ye ertefāº]، واکنش حاد به تغییر ارتفاع از سطح دریا یا دیگر نقاط کم‌ارتفاع به ارتفاعی بیش از 400،2 متر.
گرچه بیشتر مردم به تدریج با فشار کم جوّ در ارتفاعات سازگاری می‌یابند، بعضی افراد واکنشی بسیار شدید نشان می‌دهند که ممکن است ــ اگر به نقاط کم‌ارتفاع بازنگردند ــ مرگبار باشد.
این واکنش بیشتر پاسخ شدید فرد برای سازگاری طبیعی فیزیولوژیکی با کاهش اکسیژن در ارتفاعات (مثل نفس نفس زدن و تپش قلب) است.
تظاهرات دیگر این بیماری سرگیجه، سردرد، ورم پاها و ساقها، اختلالات گوارشی و ضعف است که طی 6 ساعت تا 4 روز پس از رسیدن به ارتفاع ظاهر می‌شود و ممکن است 2 تا 5 روز طول بکشد.
نوع خطرناک‌تر بیماری ارتفاع، خیز (اِدِم) ریوی است و به ندرت در میان کسانی که تازه به ارتفاع رفته‌اند، دیده می‌شود.
غالباً کسانی که چند روز در ارتفاعات بوده، و به ماندن در آنجا عادت کرده‌اند، در حین مراجعت به ارتفاع هم‌سطح دریا، دچار این بیماری می‌شوند. در این حالت، مایع در ششها انباشته می‌شود و بیمار را از دریافت اکسیژن کافی محروم می‌‌کند.
علامتهای این بیماری با استفاده از اکسیژن و بردن بیمار به ارتفاع کمتر به سرعت برطرف می‌شود.
بیماری ارتفاع تا 1937م/1316ش شناخته نشده بود، اما با پیشرفته شدن حمل و نقل و به وجود آمدن امکان دیدار بسیاری از جهانگردان از نقاط مرتفع کوههای آند، هیمالیا و راکی که قبلاً دست نیافتنی بودند، توجه به این بیماری بیشتر شد.
اگرچه چنین فرض می‌شود که این بیماری مربوط به فشار کم جوّ و کمبود اکسیژن است، اما علت دقیق آن روشن نیست.
شواهدی وجود دارد که تغییر در ترشح هورمونها ممکن است برخی از این علامتها را به وجود آورد

منبع:دانشنامه ایران

علل بیماری ارتفاع
در سطح دریا غلظت اکسیژن حدود 21 درصد است و فشار بارومتری به‌طور میانگین 760 میلی‌متر جیوه است.
با زیاد شدن ارتفاع، غلظت اکسیژن در همان حد باقی می‌ماند، ولی تعداد مولکول های اکسیژن در هر تنفس کاهش می‌یابد.
در ارتفاع 3500 متری فشار بارومتری تنها 483 میلی‌متر جیوه است، یعنی تقریباً 40 درصد کاهش در مولکول های اکسیژن موجود در هر تنفس.
جهت اکسیژن رسانی مناسب به بدن سرعت تنفس شما (حتی در هنگام استراحت) باید افزایش یابد. این تهویه اضافی محتوای اکسیژن خون را بالا می‌برد، ولی نه در حد غلظت اکسیژن در سطح دریا.
از آنجایی که مقدار اکسیژن مورد نیاز برای فعالیت تغییری نکرده است، بدن باید خود را با مقدار کمتر اکسیژن تطبیق دهد.
به علاوه به دلایلی که کاملاً مشخص نیست، ارتفاع زیاد و فشار کمتر هوا باعث نشت مایع از مویرگ ها می‌شود که همین عامل می‌تواند باعث افزایش مایعات در ریه و مغز شود.
ادامه مسیر به سمت ارتفاعات بالاتر بدون عادت کردن (هم‌هوایی) و وفق یافتن با محیط می‌تواند به بیماری‌های شدید و حتی مرگبار منجر شود.
اگر به ارتفاعات بیش از 3000 متری می‌روید، در هر روز تنها 300 متر ارتفاع خود را افزایش دهید و در ازای هر 1000 متر بالا رفتن، یک روز استراحت کنید

وفق یافتن (هم‌هوایی) چیست؟
دلیل اصلی بیماری ارتفاع، رفتن به بلندی‌ها با سرعت زیاد است. با صرف وقت بیشتر، بدن شما می‌تواند خود را با کاهش تعداد مولکول های اکسیژن در یک ارتفاع مشخص سازگار کند.
این مراحل به‌عنوان وفق دادن (هم‌هوایی) یا عادت کردن شناخته می‌شود و عموماً 1 تا 3 روز برای هر ارتفاعی وقت می‌گیرد؛ برای مثال اگر شما تا ارتفاع 3000 متری بالا بروید و چندین روز را در آن ارتفاع بمانید، بدن شما به ارتفاع 3000 متری عادت می‌کند.
اگر شما تا ارتفاع 6500 متری بالا بروید، بدن شما دوباره به آن ارتفاع عادت می‌کند.
تغییرات زیادی در بدن شما رخ می‌دهد تا بدن، اجازه عمل با اکسیژن کاهش یافته را پیدا کند.
افزایش عمق هر تنفس و افزایش فشار سرخرگ های ریوی، خون را مجبور می‌کند تا در قسمت هایی از ریه که در حالت عادی، در ارتفاع دریا از آنها استفاده نمی‌شود، جریان پیدا کند.
بدن گلبول های قرمز بیشتری جهت حمل اکسیژن تولید می‌کند. بدن آنزیم خاصی را که اکسیژن رسانی را تسهیل می‌کند، بیشتر تولید می‌کند.

انواع بیماری ارتفاع
به طور کلی بیماری های ارتفاع به سه دسته تقسیم می شوند:

1- سندرم ارتفاع زدگی حاد (Acute Mountain Sickness)
سردرد اولین علامت ناشی از AMS است. معمولا سردرد در AMS همراه با بقیه علائم رخ می دهد، از جمله بی خوابی، ضعف عضلانی، سرگیجه، بی اشتهایی و تهوع.
این سردرد معمولا در شب و با فعالیت زیاد بدتر می شود. بی خوابی بعد از سردرد، دومین علامت شایع است.
اختلال در خواب معمولا به دنبال تنفس دوره ای، سردرد شدید، سرگیجه و نفس تنگی رخ می دهد.
بی اشتهایی و تهوع نیز از علائم شایع هستند. کاهش ادرار(حتی با وجود مصرف مایعات) نیز ممکن است رخ دهد.

2- ادم مغزی در ارتفاعات (High Altitude Cerebral Edema)
در موارد شدید ارتفاع زدگی حاد فرد دچار عدم تعادل، گیجی و تغییر در سطح هوشیاری می شود که به این حالت، ادم مغزی ناشی از ارتفاع زدگی می گویند.

3- ادم ریوی در ارتفاعات (High Altitude Pulmonary Edema)
ادم ریوی در ارتفاعات بالا معمولا در عرض 2 تا 5 روز بعد از رسیدن به ارتفاع بالا رخ می دهد.
ادم ریوی به ندرت در ارتفاعات زیر 2500 تا 3000 متری رخ می دهد و همین طور به ندرت در افرادی که در ارتفاع خاص، حدود یک هفته هم هوایی داشته اند اتفاق می افتد.
اولین علائم ادم ریوی تنگی نفس فعالیتی، سرفه و کاهش ناگهانی عملکرد ورزشی است.
در پی ادم ریوی، تنگی نفس استراحتی و خس خس سینه شروع می شود. سرفه بدتر می شود و در نهایت خلط کف آلود صورتی رنگ که بیانگر ادم ریوی است، دیده می شود.

پیشگیری از بیماری ارتفاع
پیشگیری از بیماری ارتفاع به دو دسته تقسیم می شود: وفق دادن (هم‌هوایی) مناسب و داروهای پیشگیری کننده.
در مورد داروهای پیشگیری‌کننده باید با پزشک مشورت کنید، ولی چند راهنمایی جهت وفق دادن (هم‌هوایی) مناسب در ذیل آورده شده است.

اگر امکان آن هست، راهپیمایی را از ارتفاع کمتر از 3000 متری شروع کنید و بالا بروید.
در 24 ساعت اول از تلاش بیش از حد یا حرکت به سمت ارتفاعات بیشتر خودداری کنید.
اگر به ارتفاعات بیش از 3000 متری می‌روید، در هر روز تنها 300 متر ارتفاع خود را افزایش دهید و در ازای هر 1000 متر بالا رفتن، یک روز استراحت کنید.
به ارتفاع بالاتر بروید و در ارتفاع کمتر بخوابید. این روش بسیار زیاد توسط کوهنوردها استفاده می‌شود
شما می‌توانید در یک روز بیش از 300 متر بالا بروید و برای خواب به ارتفاعات پائین‌تر برگردید.
اگر علایم خفیف بیماری ارتفاع را دارید، بالاتر نروید تا زمانی که علایم کاهش یابد. اگر علایم افزایش یافت، پایین، پایین و پایین‌تر بروید.
به خاطر داشته باشید که افراد مختلف با سرعت های متفاوت به محیط عادت می‌کنند. قبل از اینکه به بالاتر صعود کنید، از اینکه همه افراد گروه به محیط عادت کرده‌اند اطمینان حاصل کنید.
آب کافی به بدن برسانید. عادت کردن به محیط (هم‌هوایی با محیط) معمولاً با از دست دادن مایع همراه است. بنابراین شما باید مایع زیادی بنوشید تا آب کافی به بدن شما برسد (حداقل 3 تا 4 لیتر در روز). ادرار باید فراوان و شفاف باشد.
به خودتان سخت نگیرید. تلاش بیش از حد در بدو ورود به ارتفاعات نداشته باشید. فعالیت های سبک در طول روز از خوابیدن بهتر است، چرا که تنفس در طول خواب کاهش می‌یابد و علایم را وخیم تر می‌کند.
از دخانیات و الکل و دیگر داروهای آرام‌بخش شامل باربیتورات ها، مسکن‌ها و قرص های خواب اجتناب کنید. این آرام‌بخش‌ها تنفس را در طول خواب بیش از پیش کاهش می‌دهند و منجر به بدتر شدن علایم می شوند.
تا زمانی که در ارتفاعات هستید، رژیم با کربوهیدرات بالا (بیش از 70 درصد از کالری رژیم از کربوهیدرات ها) داشته باشید.
روند وفق دادن (هم‌هوایی) با آب‌رسانی ناکافی به بدن، تلاش بدنی بیش از حد و مصرف الکل و دیگر داروهای آرامبخش متوقف می شود.

[pejuhesh234]

پيشگيري و درمان

مقبول‌ترين روش براي پيشگيري از کوه‌گرفتگي حاد و ادم مغزي ناشي از ارتفاع بالا، پايين آمدن آهسته است.
با وجود اين، بسياري از کوهنوردان با انجام اين توصيه مشکل دارند. قانون کلي براي افرادي که در ارتفاعات بلندتر از3000 متر قرار دارند اين است که در ارتفاعي بيشتر از 600-300 متر نسبت به شب گذشته نخوابند.

استازولاميد که يک مهارکننده کربنيک انهيدراز است را مي‌توان براي پروفيلاکسي به کار برد؛ اين دارو بايد حداقل يک روز پيش از صعود آغاز شود و تا زمان تطابق با بالاترين ارتفاع خواب ادامه يابد (جدول 3).
با وجود اين که يک مرور نظام‌مند در سال 2001 مشخص کرد که دوزهاي پايين اين دارو موثر نيستند، يافته‌هاي مطالعات جديدتر به نفع استفاده از دوز mg 125 دو بار در روز براي پروفيلاکسي است.

دگزامتازون نيز براي پروفيلاکسي و درمان کوه‌گرفتگي حاد به عنوان داروي خط دوم اثربخش است ولي کمکي به تطابق نمي‌کند و بنابراين زماني که مصرف آن قطع شود، ممکن است منجر به کوه‌گرفتگي حاد برگشتي (rebound) شود.
يک مطالعه کوچک نشان داده که تئوفيلين با دوز پايين نيز براي پيشگيري از کوه‌گرفتگي حاد موثر است.

درمان ادم مغزي ناشي از ارتفاع بالا در صورت امکان‌ با پايين آمدن فوري آغاز مي‌شود.
کم کردن ارتفاع به ميزان300 متر شايد تمام آن چيزي باشد که مورد نياز است.
در صورتي که امکان پايين آمدن وجود نداشته باشد (مثلا به دليل شرايط آب و هوايي) بايد از اکسيژن کمکي استفاده کرد و بيمار تا زماني که امکان پايين آمدن فراهم شود، در يک اتاقک سيار اکسيژن پرفشار قرار گيرد.
اتاقک‌هاي سيار اکسيژن پرفشار، نسبتا سبک هستند و گروه‌هاي نجات در ارتفاعات بالا معمولا اين اتاقک‌ها را به همراه دارند.
از اين اتاقک‌ها مي‌توان در سفر گروه‌هاي بزرگ استفاده کرد و معمولا در ايستگاه‌هاي نجات هم در دسترس قرار دارند. همچنين بايد تا زمان امکان‌پذير شدن کاهش ارتفاع و بهبود علايم از دگزامتازون استفاده کرد.

جينکو (Ginkgo) به منظور پروفيلاکسي و درمان کوه‌گرفتگي حاد و ادم مغزي ناشي از ارتفاع بالا مورد مطالعه قرار گرفته است ولي نتايج آن متغير بوده‌اند لذا استفاده از آن توصيه نمي‌شود.
با وجود اينکه پايين آمدن و درمان در مورد افراد دچار موارد خفيف کوه‌گرفتگي حاد ضرورتي ندارد، بيماران دچار بيماري متوسط تا شديد را بايد مشابه ادم مغزي اوليه ناشي از ارتفاع بالا مورد درمان قرار داد.

پيشگيري و درمان ادم ريوي ناشي از ارتفاع بالا علت اصلي مرگ ناشي از بيماري ارتفاع محسوب مي‌شود؛ ولي با صعود محتاطانه، قابل پيشگيري و با تشخيص و درمان زودرس، قابل برگشت است.
کارآزمايي‌هاي تصادفي‌شده کوچک نشان داده‌اند که مصرف پروفيلاکتيک دگزامتازون، نيفديپين، سالمترول و مهارکننده‌هاي فسفو دي استراز-5 (تادالافيل يا سيلدنافيل) در صورتي که يک روز پيش از صعود آغاز شوند، از ميزان بروز ادم ريوي ناشي از ارتفاع بالا در افراد داراي سابقه اين بيماري مي‌کاهند؛ ولي استازولاميد اين گونه نيست.
هيچ گونه مطالعه مقايسه‌اي که نشانگر برتري يکي از اين داروهاي پروفيلاکسي نسبت به ديگري باشد، وجود ندارد.

گزارش‌هاي موردي به صورتي ثابت نشان داده‌اند که اکسيژن کمکي، استراحت نسبي و پايين آمدن منجر به بهبود در افراد مبتلا به ادم ريوي ناشي از ارتفاع بالا مي‌شود. پايين آمدن فوري، درمان انتخابي است.
از اکسيژن کمکي بايد در صورت وجود استفاده شود و شبيه‌سازي پايين آمدن، با قرار دادن بيمار در اتاقک سيار اکسيژن پرفشار مي‌تواند به صورت موقتي مفيد باشد.
در شرايطي که پايين آمدن امکان‌پذير نيست، شواهد محدودي حاکي از اين هستند که درمان با استازولاميد، استراحت در بستر، نيفديپين، اکسيژن کمکي، سالمترول يا مهارکننده‌هاي فسفودي استراز-5 ممکن است بتوانند اشباع اکسيژن و ادم ريه را بهبود بخشند. شواهد محکمي وجود ندارد که داروها بيش از پايين آمدن در بهبود پيامدها يا تسهيل رفع ادم ريوي ناشي از ارتفاع بالا موثر باشند.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.