سکته مغزی

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

علایم سکته مغزی:
در بیشتر افراد علایم سکته مغزی به سرعت و در عرض چند ثانیه یا چند دقیقه بعد از وقوع سکته خود را نشان می‌دهند.علایم هر سکته مغزی بستگی به قسمتی از مغز دارد که دچار گرفتاری شده‌است.این علایم امکان دارد شامل موارد زیر گردد:

۱-ضعف و کرختی صورت وبازوها یا پاها به خصوص در یک طرف بدن(همی پارزی)
۲-فلج صورت . بازو و پاها در همان طرف(همی پلژی)
۳-عدم تعادل و لنگ زدن(آتاکسی)
۴-اختلال در تکلم یا در درک کلام(دیس آرتری)
۵-اشکال در بلع (دیس فاژی)
۶-کرختی و سوزش قسمت‌های بدن-اشکال در درک وضعیت و موقعیت(پارستزی)
۷-دو بینی-تاری دید یا از دست دادن بینایی به خصوص در یک چشم
۸-سردرد شدید و ناگهانی
۹-از دست دادن حافظه کوتاه مدت وطولانی مدت-اختلال در قضاوت
۱۰-سرگیجه بدون دلیل و سقوط ناگهانی
۱۱-بی اختیاری ادرار و مدفوع
۱۲-اشکال در پیدا کردن کلمات و فهمیدن آن چیزی که دیگران می‌گویند.
۱۳-عدم توانایی در انجام حرکات ظریف.
اگر سکته مغزی شدید باشد، قسمت‌هایی از مغز که کنترل تنفس و فشار خون را بر عهده دارند ممکن است گرفتار شده و یا اینکه ممکن است شخص به اغماء رفته و نتایج مرگباری را به دنبال داشته باشد.

علائم سکته از دیدگاه طب کهن:

گراني سر و دارو و طنين و دوي (1) و كسلاني اندر حركتها و تاريكي چشم و اختلاج (پريدن < Subsultus شليمر) همه اندام ها و بر هم ساييدن دندانها در خواب و امتلاي رگهای گردن و سرد شدن دست و پای، اين همه، مقدمات " سكته" باشد
و " كفك" (2)(×كف) اندر " سكته" نشان زياده شدن و صعبي علت و نشان دشخواري دم زدن باشد
و نشان سهلي علت، آساني دم زدن باشد، لكن اگر دم زدني بي نظام باشد، نشان صعبي علت باشد.
و آنجا كه شبهت (×بهت و اشتباه،×بهت) افتد كه " سكته" گرفته است يا مرده، پلك چشم باز كنند، اگر مرده باشند، " حدقه" ناپيدا باشد واگر " سكته" بود، حدقه بر جاي باشد.


1 ـ دوي: 000 صوت كه از آن چيزي فهميده نشود، دوي ذباب [مگس ] و دوي نحل [زنبور] (دهخدا) ، بانگ زنبور عسل (ناظم الاطباء) ، آواز مگس و پشه (غياث، آنندراج) 000 (تمام از لغت نامه دهخدا) :اصطلاح پزشكي آوازي كه آدمي شنود نه از خارج يعني وجود خارجي نداشته باشد (يادداشت دهخدا) 0

2ـ كفك: كف دهان (دهخدا)

[pejuhesh234]

اصطلاحات بیماری:

سكته‌ مغزي‌
stroke

سکته مغزی آسیب عصبی حاد ناشی از اختلال خونرسانی به قسمتی از بافت مغز که ناشی از انسداد رگ مغزی به وسیله یک لخته خونی و یا پارگی یکی از عروق تغذیه کننده آن قسمت بافت مغز می‌باشد.
به بیان دیگر اگر خونرسانی به قسمتی از مغز دچار اختلال شده و متوقف گردد٬این قسمت از مغز دیگر نمی‌تواند عملکرد طبیعی خود را داشته باشد.این وضعیت را اصطلاحاً سکته مغزی می‌نامند.
سکته مغزی می‌تواند به عللی مانند بسته شدن یا پاره شدن یکی از رگ‌های خون رسان مغز ایجاد شود.

معمولا قبل از بروز سکته مغزی علائم هشدار دهنده‌ای وجود ندارد و یا اینکه علائم بسیاز جزئی هستند.
بعد از بروز سکته مغزی بیمار باید بلافاصله در بیمارستان بستری گشته تا از بروز صدمات دائمی به مغز جلوگیری شود.
عوارضی که بعد از سکته مغزی ایجاد می‌شود بستگی به محل سکته و وسعت بافت‌های گرفتار شدهٔ مغز دارد.
عوارض سکته مغزی از عوارض خفیف و گذرا مثل تاری دید تا عوارض فلج کننده دائمی و یا حتی مرگ را شامل می‌شود.
اگر این علائم در طول ۲۴ ساعت از بین بروند، این وضعیت را اصطلاحا حمله ایسکمی گذرا (transient ischemic attack)می‌نامند که یک علامت هشدار دهنده از یک سکته مغزی احتمالی در آینده می‌باشد.سکته مغزی سومین عامل مرگ و میر در جهان است

انواع سکته مغزی:
حدود نیمی از تمام موارد سکته‌های مغزی بر اثر بسته شدن یک شریان مغزی با یک لخته خون که به آن اصطلاحا ترومبوز مغزی گفته می‌شود ایجاد می‌گردد.دیگر عوامل عمده سکته مغزی را آمبولی مغزی و خونریزی مغزی تشکیل می‌دهند.
آمبولی مغزی وقتی رخ می‌دهد که تکه‌ای از یک لخته خون که در جای دیگر بدن مثل قلب یا رگ اصلی گردن ساخته شده، خود را از طریق جریان خون به یکی از شریان‌های خون‌رسان مغز برساند و در آنجا گیر کند.حدود یک چهارم از سکته ‏های مغزی بر اثر آمبولی مغزی بروز می‌کنند. خونریزی مغزی باعث حدود ۲۰٪ سکته‌های مغزی می‌باشد بر اثر پاره شدن یکی از شریان‌های مغز ایجاد می‌شود.در این موارد خون بر روی بافت‌های اطراف آن ریخته می‌شود.
لخته‌های خونی که باعث ترومبوز و آمبولی مغزی می‌شوند احتمال زیادی دارند که در یک شریانی که بر اثر آترواسکلروسیس آسیب دیده‌است ساخته شده باشند. تصلب شراین وضعیتی است که در آن دیواره رگ‌ها بر اثر رسوب چربی سفت می‌شود. عواملی که باعث افزایش احتمال ایجاد تصلب شراین می‌شود عبارتند از سیگار کشیدن، مصرف زیاد چربی در رژیم غذایی ٬ دیابت و وجود مقدار زیادی چربی در خون.

آمبولی مغزی ممکن است بر اثر اختلال در ریتم ضربان قلب، اختلالات دریچه‌ای قلب و یا سکته قلبی که به تازگی رخ داده‌است، ایجاد شود که تمام این موارد می‌توانند باعث ساخته شدن لخته خون در قلب شوند. خطر بروز آمبولی مغزی ٬ ترومبوز مغزی و خونریزی مغزی با بالا رفتن فشار خون افزایش می‌یابد. در بیماری سلول داسی شکل (سیکل سل) که یک ناهنجاری گلبول‌های قرمز خون می‌باشد، بخاطر شکل گلبول‌های قرمز که به صورت داس درمی‌آیند و احتمال چسبیدن به هم و گیر کردن در عروق خونی را دارند، خطر ترومبوز مغزی افزایش می‌یابد.
گاهی ترومبوز ممکن است بر اثر تنگ و باریک شدن شریان‌های خون رساننده به مغز بخاطر التهاب ایجاد گردد.
التهاب شریان ممکن است به علت وجود یک بیماری خود ایمن مثل پلی آر تریت ندوزا ایجاد شود. در این بیماری سیستم ایمنی بدن به بافت‌های سالم بدن حمله می‌کند.

عوامل تشديد كننده بيماري
سيگار كشيدن‌
چاقي‌
رژيم‌ غذايي‌ پرچربي‌ يا پر نمك‌
سن‌ بيش‌ از 60 سال‌
فشار خون‌ بالا
ديابت‌ شيرين‌
بيماري‌ شريان‌ كرونر
سابقه‌ حملات‌ گذراي‌ ايسكميك‌
سابقه‌ خانوادگي‌ سكته‌ مغزي‌
سوء مصرف‌ الكل‌
فيبريلاسيون‌ دهليزي‌ (نوعي‌ ضربان‌ قلب‌ نامنظم‌)

پيشگيري‌
به‌ طور منظم‌ ورزش‌ كنيد.
از رژيم‌ غذايي‌ كم‌چربي‌ استفاده‌ كنيد.
سيگار نكشيد.
كنترل‌ طبي‌ هرگونه‌ اختلال‌ مزمن‌ (مثل‌ ديابت‌ شيرين‌)
فشار خون‌ خود را مرتب‌ كنترل‌ كنيد. اگر بالا باشد، به‌ پزشك‌ خود مراجعه‌ كنيد.
در مورد مصرف‌ روزانه‌ آسپيرين‌، از توصيه‌هاي‌ پزشكي‌ بهره‌مند شويد. مطالعات‌ حاكي‌ از آن‌ هستند كه‌ اين‌ امر ممكن‌ است‌ چنان‌ بر لخته‌ شدن‌ تأثير كند كه‌ احتمال‌ ترومبوز يا آمبولي‌ مغزي‌ را كاهش‌ دهد (در سكته‌ خونريزي‌ دهنده‌ مؤثر نيست‌ و ممكن‌ است‌ خطرناك‌ باشد).
اگر دچار انسداد شريان‌ كاروتيد باشيد، جراحي‌ مي‌تواند احتمال‌ سكته‌ مغزي‌ در آينده‌ را كاهش‌ دهد.

عوارض‌ احتمالي‌
پنوموني‌ (ذات‌الريه‌)
افسردگي‌
زخم‌ فشاري‌ حاصل‌ از استراحت‌ طولاني‌ در بستر
فلج‌ يا ناتواني‌ پايدار

فعاليت در زمان ابتلا به اين بيماري
اگر كنترل‌ عضلاني‌ شما از دست‌ رفته‌ باشد، درمان‌ به‌ شما كمك‌ خواهد كرد تا ياد بگيريد براي‌ به‌ دست‌ آوردن‌ مجدد مهارت‌هاي‌ پايه‌ مثل‌ خوردن‌، لباس‌ پوشيدن‌ و توالت‌ رفتن‌ از اندام‌هاي‌ آسيب‌ ديده‌ خود استفاده‌ كنيد.
پس‌ از يك‌ سكته‌ مغزي‌، تعبيه‌ سطوح‌ شيب‌دار به‌ جاي‌ پله‌ در ورودي‌هاي‌ منزل‌ و نيز دستگيره‌ در كنار وان‌ حمام‌ و دستشويي‌ها را مدنظر قرار دهيد.

رژيم‌ غذايي‌
در ابتدا ممكن‌ است‌ تغذيه‌ با استفاده‌ از لوله‌ معده‌ ضرورت‌ يابد و سپس‌ بتوانيد از غذاهاي‌ صاف‌ شده‌، و يا معمولي‌ استفاده‌ كنيد. غذايي‌ را بخوريد كه‌ كم‌ نمك‌ و كم‌چربي‌ باشد.

چه غذاهایی در پیشگیری از سكته مغزی مفید هستند؟
گر چه هنوز دلایل محكمی درباره تاثیر رژیم غذایی در بروز سكته مغزی وجود ندارد ، ولی بسیاری از پزشكان معتقدند كه رژیم درمانی سبب كاهش فشار خون و به دنبال آن كاهش خطر بروز سكته مغزی می شود. در حضور رادیكال های آزاد، رگ های مغزی سریع تر دچار ضایعه می شوند، بنابراین افزایش مصرف روزانه مواد آنتی اكسیدانی لازم است.
- میوه و سبزیجات و همچنین آب آنها، غنی از ویتامین های آنتی اكسیدان، پتاسیم و تركیبات گیاهی مفید هستند و در مقابل، مقدار كمی سدیم دارند و باید به میزان حداقل 5 واحد در روز مصرف شوند.

تحقیقات در كشور انگلستان نشان داده است دریافت میزان بالای میوه و سبزیجات با كاهش میزان سكته مغزی همراه بوده است. مطالعه ای نیز در بلژیك نشان داد بیمارانی كه سبزیجات سرشار از بتاكاروتن ( پیش نیاز ویتامینA) را به مقدار فراوان مصرف كرده و دارای سطوح بالای ویتامینA در خون بوده اند، پس از بروز سكته سریع تر بهبود یافتند.

تحقیقی نیز در كشور آمریكا به نقش حفاظتی ویتامینE در برابر سكته و افزایش دریافت آن اشاره كرده است. روغن سویا، ذرت، آفتابگردان، پنبه دانه، كانولا و سبزیجات دارای برگ سبز سرشار از ویتامینE هستند.

- حبوبات، آجیل و مغزها، دانه های خوراكی و سایر پروتئین های گیاهی، باید بیشتر از پروتئین های حیوانی در برنامه غذایی روزانه مصرف شوند. مطالعات نشان داده میزان سكته مغزی در میان افراد گیاهخوار بسیار كمتر از مصرف كنندگان گوشت قرمز است.

- ماهی های روغنی خصوصاً قزل آلا و قباد سبب بهبود جریان خون می شوند. مصرف حداقل دو بار در هفته از این ماهی ها از سكته مغزی پیشگیری می كند.

- نان، برنج، ماكارونی، سیب زمینی و غلات صبحانه (مثل برشتوك) مقدار كمی چربی دارند ولی سرشار از نوعی انرژی هستند كه تدریجاً آزاد می شود و بدین ترتیب به افراد كمك می كند تا مدت طولانی تری احساس سیری كنند.

- مغزها، دانه های خوراكی و روغن كتان حاوی نوعی اسید چرب ضروری به نام لینولئیك اسید هستند. در طی مطالعه ای كه محققان فنلاندی انجام داده بودند، مشاهده شد مردان میانسالی كه دچار سكته شده بودند، در مقایسه با سایر افراد، سطوح پایین تری از این اسید چرب ضروری را داشتند.

- مصرف مواد غذایی غنی از سلنیوم ( مثل ماهی، جوانه گندم و تخم آفتابگردان ) برای پیشگیری از سكته مغزی توصیه می شود. دریافت پایین این ماده معدنی با افزایش خطر سكته مغزی ارتباط دارد.

از چه غذاهایی باید پرهیز كرد؟
- برای كاهش فشار خون، باید از مصرف غذاهای شور پرهیز كرد.
- لازم است مصرف غذاهای كنسرو شده و آماده، كنسرو سبزیجات در آب نمك، فرآورده های گوشتی و غذاهای دودی محدود شود.

درچه شرايطي بايد به پزشك مراجعه نمود؟
اگر شما يا يكي‌ از اعضاي‌ خانواده‌تان‌ علايم‌ سكته‌ مغزي‌ را داشته‌ باشيد يا آنها را در فردي‌ ديگر مشاهده‌ كنيد. اين‌، يك‌ اورژانس‌ است‌!
اگر در طول‌ درمان‌ موارد زير رخ‌ مي‌دهند:
ـ تب‌
ـ زخم‌هاي‌ فشاري‌
ـ بدتر شدن‌ علايم‌

[pejuhesh234]

درمان‌
درمان اولیه پس از وقوع یک سکته مغزی شامل تحت نظر گرفتن دقیق فرد و انجام اقدامات پرستاری برای محافظت راه تنفسی او می‌باشد.اگر در سی تی اسکن دیده شد که یک لخته خون در شریان وجود دارد، باید فورا با استفاده از داروهای ترومبولیتیک اقدام به حل کردن آن نمود.این درمان ممکن است باعث بهبود عواقب سکته مغزی بشود اما در هر موردی نباید آن را بکار برد، زیرا باعث افزایش خطر بروز خونریزی در مغز می‌شود.

انجام درمان طولانی مدت برای کاهش خطر وقوع سکته‌های مغزی بعدی بستگی به این دارد که علت ایجاد این سکته مغزی چه بوده‌است. یکی از راههای درمان سکته مغزی ناشی از انسداد عروق، حل کردن لخته مسدود کننده رگ است. این کار با استفاده از دارویی به نام Alteplase یا به اختصار tPA انجام می‌شود. هر قدر این درمان سریعتر انجام شود نتیجه بهتری دارد و حداکثر ظرف چهار ساعت و نیم از شروع سکته مغزی قابلیت تزریق وجود دارد. هر قدر تزریق از شروع سکته به تاخیر بیفتد احتمال بروز خونریزی مغزی بدنبال این درمان بیشتر می‌شود.
این دارو از طریق ورید بازویی یا داخل شریانی تزریق می‌شود.اگر زمان فوق از دست برود و علت سکته آمبولی یا ترومبوز عروق مغزی بوده‌باشد، داروهایی مثل آسپیرین یا وارفارین تجویز می‌شود تا با رقیق کردن خون از وقوع لخته‌های خون جلوگیری کند.

اگر مشخص شد که یک شریان دچار تنگی شده‌است ممکن است با جراحی بتوان آن را باز نمود.بعد از بروز یک سکته مغزی که علتش خونریزی و پاره شدن یک شریان بوده‌است، درمان بر روی زمینهٔ ایجاد کننده آن متمرکز می‌شود.درمان طولانی مدت آن ممکن است شامل تجویز داروهای ضد فشار خون باشد تا فشار خون را پایین آورده و از احتمال خونریزی‌های بعدی جلوگیری کند.اگر سکته مغزی بر اثر التهاب شریان باشد ٬داروی کورتون دار تجویز می‌شود.

در تمام موارد سکته‌های مغزی، درمان‌های توانبخشی مثل فیزیوتراپی و گفتاردرمانی چه در بیمارستان و چه در خانه ضروری می‌باشد.بدون شک یکی از مهمترین مراحل درمانی بیماران سکته مغزی توانبخشی تحت نظر یک تیم توانبخشی است که اعضائ تیم شامل کاردرمانگر فیزیوتراپیست ارتوپدی فنی، شنوایی شناس، گفتار درمان، بینایی‌شناسی روانکاو پرستار توانبخشی مددکار اجتماعی و خانه ساز (home maker)می باشد.

یکی از روشهای جدیدی که در توانبخشی و درمان بیماران سکته مغزی استفاده شده‌است rTMS می‌باشد در بررسی بازبینی مقالات که توسط انجمن نوروفیزیولوژی بالینی در سال ۲۰۰۹ انجام شده و در ژورنال نوروفیزیولوژی بالینی به چاپ رسیده‌است به مطالب زیر اشاره شده‌است . در این روش تحریک سلولهای مغزی برای اصلاح عملکرد سلولهای مغزی از طریق افزایش خاصیت نوروپلاستیسیتی مغز انجام می‌شود این روش عارضه‌ای نداشته و توسط پزشکان متخصص طب فیزیکی و توانبخشی و یا مغز و اعصاب و یا مداخلات تمرین درمانی حرکتی و حسی توسط فیزیوتراپیست هاانجام می‌شود .در این روش مهار نیمکره مزاحم مغز و کمک به نیمکره ضعیف مغز انجام می‌شود .این روش در بازگشت عملکرد دست بهبود گفتار کاهش درد و بهبود عملکرد بیماران موثر بوده‌است .این روش درمانی اولین با ر در ایران توسط مرکز تخصصی توانبخشی سکته مغزی تبسم و سپس مرکز آموزشی و درمانی فیروزگر وابسته به دانشگاه علوم پزشکی ایران در سال ۱۳۸۶ مورد استفاده برای درمان بیماران سکته مغزی قرار گرفت.

تغییر عادات و نحوه زندگی مثل کم کردن میزان چربی در رژیم غذایی ترک کردن استعمال دخانیات می‌توانند باعث کاهش خطر بروز یک سکته مغزی دیگر آینده شوند.پیش بینی عاقبت یک سکته مغزی بسیار دشوار است و بستگی زیادی به عوامل ایجاد کننده آن دارد.

معمولا یک سوم افراد بعد از سکه مغزی به بهبودی کامل یا نسبتا کامل دست می‌یابند.یک سوم دیگر از افراد نیز دچار ناتوانی‌هایی به صورت دائمی می‌شوند.اگر مشکلاتی که برای افراد بعد از سکته مغزی ایجاد شد در طول ۶ ماه بهبود نیابد احتمالا این مشکلات دائمی خواهند بود.حدود ۲۰٪ از افرادی که دچار سکته مغزی می‌شوند در عرض یک ماه فوت می‌کنند.

داروها
داروهاي‌ ضد انعقادي‌ براي‌ كاهش‌ احتمال‌ تشكيل‌ لخته‌
داروهاي‌ ضد پرفشاري‌ خون‌ در صورت‌ ابتلا به‌ فشار خون‌ بالا

[pejuhesh234]

عواقب‌ مورد انتظار
سكته‌ مغزي‌ در 23 موارد باعث‌ مرگ‌، آسيب‌ پايدار يا ناتواني‌ مي‌شود. در بقيه‌ موارد، امكان‌ بهبود كامل‌ بدون‌ ناتواني‌ درازمدت‌ وجود دارد.
يك‌ سكته‌ مغزي‌ خفيف‌ ممكن‌ است‌ نشانه‌اي‌ زودهنگام‌ از حملات‌ شديدتر باشد. ناتواني‌ نسبي‌ در افرادي‌ كه‌ از سكته‌ مغزي‌ نجات‌ مي‌يابند، ممكن‌ است‌ ماه‌ها طول‌ بكشد.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.دارو هاي ضد انعقادي (WARFARIN Sodium) : Coumadin،HEPARIN Sodium،liquaemin Sodium
عوارض جانبي HEPARIN Sodium:تحريك بافتي درد خفيف خارش اكيموز سندرم لخته سفيد(يك نوع از ترومبوز شرياني) واكنش افزايش حساسيت
توجه: در صورت ايجاد علايم خونريزي و يا تشكيل ترومبوز جديد مصرف دارو قطع گردد.

عوارض جانبي دارو هاي ضد فشار خون: ATENOLOL- Nifedipine ( Adalat) - PROPRANOLOL HCl


عوارض جانبي NIFEDIPINE:سرگيجه، برافرو ختگي ،سردرد، ضعف، سنكوپ، ادم، محيطي هيپو تانسيون، طپش قلب، انفاركتوس ميوكارد احتقان بيني تهوع سوزش سر دل اسهال كرامپ هاي عضلاني تنگي نفس نارسايي احتقاني قلب

عوارض جانبي ATENOLOL
: برادي كاردي علامتي (سرگيجه)، اسپاسم برونش (اشكال در تنفس يا خس خس سينه)، نارسايي احتقاني قلب (تورم مچ پا و اندامهاي تحتاني، تنگي تنفس)، افسردگي رواني و كاهش گردش خون محيطي (سردي دستها و پاها) با مصرف اين دارو گزارش شده است.
عوارض جانبي PROPRANOLOL HCl:ضعف،لتارژي،روياهاي واضح،توهمات،براديكاردي،هيپو تانسيون،نارسايي احتقاني قلبي،بيماريهاي عروق قلبي،راش، تهوع،استفراغ، اسهال،ايمپو تانس، تب،ارترالژي، هيپو گليسمي بدون تاكيكاردي

[pejuhesh234]

سكته (Apoplexy)

اين علتي است كه ناگاه افتد و بيكبار، راه بر آمدن قوت روح حيواني از دل به " سر" و " دماغ" و راه فرود آمدن قوت نفساني از همه دماغ، به همه اندامها بسته شود، تا همه اندامها كاره آيد و حاستهاي باطل شود و جز حركت دم زدن، هيچ حركتي ديگر نماند.
و سبب آن خلطي غليظ باشد و لزج كه اندر تجويفها (جوفها و سوراخها) و منفذهاي دماغ باز ماند.
و بسيار باشد كه سبب سكته، غلبه خون باشد، چنانكه همه رگهاو شريانها و تجويفهاي دماغ پر شود و شريانها به سبب پري (×پيري)، حركت نتواند كردن، سكته فرو گيرد.
و بعضي از طبيبان اين نوع را " خناق قلبي" گويند.

[pejuhesh234]

علاج آن
نخست پر مرغ چرب كنند به روغن سوسن يا روغني ديگر و به ايارج فيقرا آلوده كنند و به حلق او فرو كنند، باشد كه " قي" اوفتد،
پس حقنه تيز بكار دارند،
و مهره هاي پشت، به روغن فرفيون گرم كرده بمالند
و ترياق بزرگ با مثروديطوس يا سنجرنيا يا انقرديا (1) با يك مثقال حلتيت (2) يا جندبيدستر يا سكبينج اندر ماءالعسل حل كنند و به حلق او فرو ريزند،
و موي سر او بسترند،
و خردل و جندبيدستر با سركه گرم كرده بسايند و بر سر طلي كنند،
و سداب و مشك و جندبيدستر مي بويانند،
و زهره كلنگ (3) با آب مرزنگوش اندر بيني چكانند،
و قرنفل و بسباسه (4) و خيربوا (هل كوچك و قاقله صغار) و گوزبوا (5) و وج همه كوفته و گرم كرده اندر خرفه [ظ: خرقه ] كنند و بر سر او نهند،
و نمك سوده و گرم كرده بر نهاده سود دارد،
از پس استفراغها، گرمابه خشك و اندر آب گوگرد نشاندن سود دارد،
و هرگه كه سكته گشاده شود، بيست و چهار روز همين علاج كنند
و طعام از نخوداب و شوربا به گوشت گنجشگ و كبوتر بچه دهند
و با سعتر و دارچيني، و هر بامداد ماءالاصول (6) دهند، به روغن بيدانجير يا روغن بادام تلخ،
و هر هفته ايارج فيقرا دهند (+با شحم حنظل و نمك،+با شحم حنظل وملح) و افتيمون و غاريقون.


1 ـ انقرديا: 000 بلادر (معين) ، بلادر (Marking Nut شليمر) 0 انقرديا: ماخوذ از يوناني ـ بلادر كه ميوه ايست هندي (ناظم الاطباء) :000 به عربي ثمرالبلا در خوانند (برهان قاطع) 0

2 ـ حلتيت Assa Foetida Plant انجدان، انگرد شجره الحلتيت، انقوزه (واژه نامه گياهي) 0

3 ـ كلنگ: كلند (Pic آريانپور) پرنده ايست000 غرنوق، غرنيق، غرانق، كركي، قلنگ (معين) 0

4 ـ بسباسه: معرب آن بسفايج (Common Polypody= واژه نامه گياهي) 0

5 ـ گوزبوا جوزبويا، از تيره بسباسه ها000 (معين) ، جوزبوياجوز هندي (Nutmeg شليمر) 0

6ـ ماءالاصول: مايع داروئي است كه ظاهرا از بيخ نباتي چندگيرند.(يادداشت بخط مرحوم دهخدا) طرزتهيه ماءالاصول در هدايه المتعلمين مشروحا آمده است.

[pejuhesh234]

.