حمی یوم

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

علامتهاي آن
اندرين تب (1)(+تكسر)، گراني و كسلاني و دردها ـ چنانكه در ديگر انواع باشد ـ هيچ نباشد و اگر صداعي و تكسيري (شكستن) بود، لازم و قوي نباشد و قاروره و نبض خوب باشد.

1. تكسر: شكسته شدن، خرد شدن.

[pejuhesh234]

تب
ببايد دانستن كه تب حرارت غريب باشد كه در دل برافروزد و با هواكه در تجويف دل است، كه طبيبان آنرا روح گويند، بياميزند با روح اندررگها برود و اندر همه تن پراكنده شود و همه تن را گرم كند، بر حالي كه مضرت آن اندر فعلهاي طبيعي پديد آيد و فعلهاي طبيعي، شهوت طعام وشرابست و هضم آن و قوت خاستن و نشستن و خفتن و رفتن و غير آن.

گرفتن و گساريدن تب
چنان باشد كه ماده فزوني اندر تن گرد آيد و حرارت غريزي را ازهضم آن عاجز آيد، و از آن ماده، بخاري پديدآيد و روح را اندر شريانها غليظ كند، تا بدان سبب به دشواري گذر توان كردن و به دشواري دم تواند زدن، و بدان سبب گرم شود، و گرمي آن بدل باز دهد و از دل به شريانها باز دهد و اندر همه تن پراكنده شود، پس تب پديد آيد از بهر آنكه هرگاه كه سوءالمزاج گرم اندر عضوي پديد آيد، شريانها و روح آن عضو را و حوالي آن عضو را گرم كند. و اين حالت آن عضو باشد از بهر آنكه شريانها از دل رسته است. هرگه كه روح و شريانهاي عضوي گرم شود، گرمي آن اندك اندك بدل باز دهد و هوائي كه در تجويف دلست آن حرارت (×حرارت غريزي مبداء حرارت) غريب و آن سوءالمزاج را قبول كند و از دل اندر شريانها به همه تن باز دهد و گرم كند. بدين سبب، دل همچنان كه مبدا حرارت غريزي است، مبدا حرارت غريب گردد (2)(+تب) كه اندر دل برافروزد و با روح و خون كه اندر شريانها است، اندر همه تن برود و تب پديد آيد. هرگاه كه تن ازاخلاط بد پاك نشود، تب " حمي يوم" شود و اگر خلطي بد باشد، حرارت اندرآن آويزد، تبي كه بدان خلط مسموميت تولد كند. و گساريدن تب چنان باشدكه بخار آن ماده با هواي دل كه روح است و خونرا كه اندر شريانهااست غليظ و گرم كند و تب آورده شود، ميل به ظاهر تن كند واز بهرآنكه گرم باشد، لطيف گردد و تحليل پذيرد و تب گساريده شود.

2 ـ در " نسخه کانپور" ، آمده: "از بهر اين گفته اند كه شب حرارت غريب است" 0

انواع تبهاي خلطي
تب هاي خلطي كه از عفونت اخلاط باشد چهارست: بلغم و خون و صفرا و سودا، لكن از بهر آنكه عفونت اخلاط يا اندرون رگها باشد يا بيرون رگها باشد يابيرون رگها، پس انواع تبها هشت مي شود: چهار آنكه اخلاط از اندرون رگها عفن گردد و چهار آنكه بيرون رگها، و با اين همه، تبها بيكديگرتركيب افتد، و انواع آن بسيار گردد. اين معني از كتاب " ذخيره" بايدجست و الله اعلم.

[pejuhesh234]

علاج
هرگاه كه تب، فاتر شود، اندر آخر تب، آب زن و گرمابه خوش و آب فاتر صواب بود ، و زودتر ترتيب غذا بايد كرد از فروج (×فروخ) يا بزغاله به كشك جو و اسفاناخ و غوره و مانند آن (1)(+نلك).

1- نلك: ميوه اي از نوع گوجه، آلوچه كوهي، آلوچه سگك معين)