جذام

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

علائم هشدار دهنده جذام چیست ؟
- مهمترين نشانه جذام، تشكيل لكه هاي زرد رنگ يا سفيدرنگ بر روي پوست است كه فاقد حس باشند.

- زخم های مزمن بدون درد در دست ها یا پاها

- گره های پوستی مشخص یا کلفت شدن پوست

- کلفت شدن اعصاب محیطی در محل های خاص

- اسیب به اعصاب محیطی و فقدان حس و ضعف ماهیچه های دست ها و پاها

- ریزش موهای ابرو خصوصا" در ناحیه خارجی

[pejuhesh234]

اصطلاحات بیماری:
جذام

جذام یک بیماری عفونی مزمن و واگیر است .
جذام در طول تاریخ بیش از هر بیماری دیگری باعث وحشت وانزوای انسان‌ها گردیده‌است.

در پایان قرون وسطی جذام در غرب از میان رفت. از ابتدای قرون وسطی تا پایان جنگ های صلیبی، وسعت قلمرو جذامخانه ها در سراسر اروپا چند برابر شده بود . بنابرقول متیو پاری، در کل قلمرو مسیحیت نوزده هزار جذامخانه وجود داشت.

کارشناسان سازمان جهانی بهداشت مورد جذام را چنین تعریف کرده‌اند: یک مورد جذام، عبارت است ازشخص که دچار ضایعه‌های هیپوپیگمانته (قرمز رنگ بدون حس)، درگیری اعصاب محیطی، از دست دادن حس و اسمیر پوستی مثبت از نظر باسیل‌های اسیدفاست، به صورت منفرد یا مجموعه‌ای از این تغییرات باشد.

دوره نهفتگی دوره نهفتگی بیماری جذام، احتمالا 2 تا 10 سال است ولی می تواند تا 20 سال یا بیشتر بطول انجامد.

سیر طبیعی راه ورود عامل جذام به بدن، به طور دقیق مشخص نیست و دوره کمون آن بسیار طولانی است. ابن سینا فرموده‌است: کسی که به تازگی مبتلا به جذام شده و اوایل بیماری را طی می‌کند، امید به معالجه‌اش بیشتر است. اما وقتی بیماری ریشه دوانید و وضعیت ثابتی پیداکرد، اگر هم معالجه شود بسیار مشکل است.

با درمان به موقع بیماری نتیجه بسیار مطلوب است.در بیمارانی که دچار ضایعه‌های ناشی از بی‌حسی اندام‌ها هستند، در صورتی که اقدام‌های درمانی نتیجه ندهد، دچار تغییر شکل اندام و استئومیلیت می‌شوند وگاهی قطع عضو، لازم می‌شود.همچنین ایریدیوسیکلیت، ممکن است منجر به کاهش بینایی یا کوری شود و کاتاراکت نیز به طور شایعی در نوع لپروماتوز ایجاد می‌شود.

نکته دیگری که در رابطه با سیر طبیعی جذام مهم است این است که کسانی که از نزدیک بااین بیماران تماس داشته‌اند آزمون پوستی لپرومین با شیوع زیادی مثبت می‌شود ولنفوسیت‌های تغییرشکل یافته ویژه مایکوباکتریوم لپرا و پادتن‌های ویژه این باکتری حاکی ازآن است علیرغم شایع بودن عفونت، تنها تعداد کمی از افراد، دچار بیماری آشکار می‌شوند.

انتشار جغرافیایی در جهان :
نقشه میزان شیوع جذام در جهان بیشترین شیوع جذام مربوط به آسیا، آفریقا، تاحدودی آمریکای مرکزی وجنوبی و اقیانوسیه می‌باشد.

۳ کشور راس جذام بومی عبارت‌اند از: هند، برزیل و اندونزی. این کشورها حدود ۸۵ درصد موارد تشخیص داده شده جذام را دارا می‌باشند.

انتشار بیماری در ایران مشخص شده‌است که خط سیر مناطق جذام‌خیز کشور، از خراسان شروع شده وپس از گذشتن از مازندران، گیلان، زنجان و آذربایجان، به کردستان و کرمانشاه، منتهی می‌گردد.

روند زمانی جذام، روند زمانی خاصی ندارد وباتوجه به طولانی بودن دوره نهفتگی، باعث همه‌گیری یا طغیان نمی‌شود و حتی با صنعتی شدن بعضی از کشورهایی که این بیماری در آن بومی است، از میزان بروز آن کاسته شده‌است.

تأثیر سن، جنس، شغل و موقعیت اجتماعی :
بیماری در هرسنی ممکن است حادث گردد، اما بیشترین شیوع سنی آن در بزرگسالان جوان است. به طوری که در مناطق بومی، بروز سنی بیماری در سنین ۲۰ تا ۳۵ سالگی، به اوج می‌رسد. در بعضی از نژادها بروز بیماری در مردان بیشتر از زنان است و نوع لپروماتوز بیماری در مردان، ۲ برابر زنان عارض می‌گردد.
تأثیر فقر، در بروز آن به اثبات رسیده‌است.از نظر شغلی، اکثریت جذامیان ایران را کشاورزان تشکیل می‌دهند اما دربین بیماران جذامی، کارمند، مهندس، کارگر و... به چشم می‌خورد.
شایان ذکر است چون حساسیت نژادی نسبت به جذام را نمی‌توان از دیگر عوامل بیماری مجزا نمود، بنابراین اگر جذام در منطقه‌ای شایع‌تر است به علت دخالت عوامل زیست‌شناسی، اقتصادی واجتماعی است و ارتباطی به منشا نژادی و قومی ندارد.

تأثیر عوامل مساعد کننده بیماری :
ازآنجا که با صنعتی شدن برخی از کشورهای بومی جذام، از میزان بروز آن کاسته شده‌است وهم‌اکنون نیز بیشترین موارد آن در اقشار آسیب‌پذیر جامعه یافت می‌شود، باید فقر وبی‌خانمانی و تغذیه نامناسب رااز عوامل مساعدکننده ابتلا به این بیماری به حساب آورد.
لازم به یادآوری است که حتی پژوهشگران قدیمی نیز به بعضی از این عوامل توجه داشته ومورد تاکید قرار داده‌اند، به طوری که در دایرةالمعارف قانون علاوه بر تماس خانوادگی وانتقال داخل رحمی بیماری، به تأثیر دما و وضعیت نامطلوب تغذیه نیز به عنوان عوامل زمینه‌ساز بروز جذام اشاره شده‌است.

مخزن بیماری:
انسان تنها مخزن بیماری می‌باشد.همچنین میمون مانگابی (Mangabey) که نوعی میمون دنیای جدید است به صورت طبیعی آلوده می‌شود.

راه ورود بیماری :
راه‌های انتقال بیماری عبارت‌انداز: دستگاه تنفس، دستگاه گوارش، پوست، از طریق رحم مادر به نوزاد، تماس با حیوان‌ها، حشرات و خاک محیط اطراف.

چون دوره کمون طولانی است، راه اصلی ورود عامل بیماری جذام به بدن مشخص نمی‌باشد ولی محتمل‌ترین راه، دستگاه تنفسی می‌باشد.
جذام تر یا همان لپروماتوز واگیردار می‌باشد.با توجه به اینکه این افراد در هر شبانه‌روز حدود ۱۰۰ میلیون باسیل جذام را از طریق ترشحات بینی خود به محیط خارج دفع می‌کنند اما بیماری جذام به آسانی منتقل نمی‌شود وانتقال آن مستلزم تماس طولانی و چندین ساله با بیماران مبتلا به جذام می‌باشد. برهمین اساس انتقال آن به پرسنل بیمارستانی بسیار ناچیز می‌باشد.

با توجه به اینکه عامل جذام در بدن پشه خاکی و ساس‌هایی که از بیماران درمان نشده تغذیه کرده‌اند یافت شده‌است، احتمال اینکه بیماری از طریق نیش حشرات منتقل شود وجود دارد، ولی هنوز به اثبات نرسیده‌است.
لازم به ذکر است با توجه به شواهد ظاهری و آزمایشگاهی قابلیت انتقال بیماری در بیشتر موارد در عرض ۳ ماه پس از مصرف مداوم و منظم داپسون (DDS) یا کلوفازیمین ودر عرض ۳ روز پس از درمان با ریفامپین، از بین می‌رود.


عامل بیماری جذام چیست ؟
باسیل اسید فاست میله ای شکل بنام مایکوباکتریوم لپرا با رشد اهسته در داخل سلول اعصاب محیطی مخاط بینی و چشم منتشر می گردد .
دوره کمون جذام طولانی بین 5-3 سال و ممکن است به 10 تا 20 سال هم برسد . جذام طیف گسترده علائم بالینی دارد . از یک طرف به صورت ضایعه مجرد کوچکی در پوست ظاهر می شود و گاهی خود به خود بهبود می یابد و از طرف دیگر مواردی از بیماری به صورت منتشر و پیشرونده تحت عنوان جذام پرباسیل تظاهر می کند .
تظاهر علائم مختلف بستگی به سن، جنس، مهاجرت و ایمنی بدن میزبان دارد .

راههای انتقال بیماری چیست ؟
بیماری از شخصی به شخص دیگر از طریق خروج باکتری از بینی و تماس با مخاط بینی یا خراش های کوچک پوستی فرد سالم انتقال می یابد .
البته تماس نزدیک و طولانی مدت بین افراد خانواده به عنوان عامل مهم انتقال محسوب می گردد .
حدود 10% افراد مستعد ابتلا به بیماری جذام هستند که در صورت تماس مداوم و طولانی مبتلا خواهند شد .
90% افراد به صورت ذاتی در مقابل جذام مصونیت دارند .
با تشخیص زودرس و درمان به روش چند داروئی MDT ( مصرف منظم و کامل داروها )جذام قابل درمان است و از معلولیت جلوگیری می شود .

[pejuhesh234]

درمان جذام
پس از تشخیص بیماری توسط پزشک درمان متناسب با نوع بیماری و سن بیمار اغاز می شود. با شروع درمان امکان سرایت بیماری از بین می رود و با درمان سریع منظم و کامل ضمن بهبودی از ایجاد پیشرفت معلولیت های ناشی از جذام جلوگیری می شود .
- رژيم دارويي توصيه شده براي درمان جذام بسيار موثر و بي خطر است .

- درمان جذام بسته به نوع ان با سه دارو و ظرف شش ماه تا يك سال صورت مي گيرد . ريفامپين، داپسون و كلوفازيمين داروهاي اصلي درمان جذام هستند كه همراه با هم و بصورت خوراكي مصرف مي شوند .
- استفاده از يك دارو به تنهايي در درمان جذام موثر نمي باشد .

- ريفامپين بصورت ماهيانه- داپسون و كلوفازيمين بصورت توام (هم ماهيانه و هم روزانه ) مصرف مي شوند .

خدمات تشخيصي- درماني جذام به طور رايگان از طريق كليه مراكزبهداشتي درماني ارائه مي شود .

- در حال حاضر دارو ها در بسته بندي هاي اماده كه هر بسته براي مصرف يك ماه است توسط كاركنان بهداشتي به بيماران ارائه مي شود و لازم است طبق راهنمائيهاي پزشك مصرف شود .

بيماراني كه تحت درمان هستند گاهي اوقات دچار عوارض شديدي از جمله واكنش هاي جذام مي گردند .

واكنش نوع اول :
ملتهب شدن و قرمزي ضايعات قديمي و گاهي ضايعات جديد،اعصاب درد ناك ، خواب رفتگي ، ضعف يا فلج اندام ، تورم دست ها و پاها، تب شديد و حال عمومي نا مناسب .

واكنش نوع دوم :
علائم واكنش اول + گره هاي سرخ روي صورت، تنه و اندامي كه بعضي مواقع زخمي نيز مي شوند . تورم دردناك بيضه هادر مرد ها، قرمز و دردناك شدن چشم ها .

در طي واكنش نوع اول و دوم درمان را بدون وقفه ادامه دهيدو پزشك معالج را در جريان علائم بيماري قرار دهيد .

درمان واكنش ها :
استراحت كامل، داروهاي ضد درد
در صورت درگيري عصب : كورتيكو استروئيد ها
در قطعنامه مجمع سازمان جهاني بهداشت سال 1991 هدف حذف جذام در دستور كار قرار گرفته است .
حذف جذام چيست ؟ شيوع بيماري كمتر از يك مورد در هر 10000 نفر جمعيت در سال است

[pejuhesh234]

درمان کاملا قابل انجام است ، منتها عوارض اگر به مراحلی رسیده باشد که خوردگی بافتی ایجاد کرده باشد آن عوارض پایدار باقی خواهد ماند ، مگر با جراحی پلاستیک و امثال این ها اصلاح شوند .

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

عوارض جانبيRIFAMPIN:
تهوع - استفراغ- اسهال- سر گيجه- اتاكسي- ترومبو سيتوپني- سردرد- خستگي- خارش - كهير- راش- اختلال بينايي-گونژكتيويت- ديسترس اپي گاستر- بي اشتهايي- زخم هاي دهاني و زباني- سنردم شبيه به انفولانزا- تغيير رنگ زرد رنگ متمايل به نارنجي پوست-عرق - اشك- مسموميت هاي خطر ناك كبدي- بيحسي ژنراليزه- نفخ -انمي-كو ليت پسودومامبرانو-
عوارض جانبیDAPSONE
عوارض جانبی داپسون وابسته به دوز بوده و در مقادیر معمول مصرف در جذام بندرت بروز می کند. نوروپاتی، درماتیت آلرژیک، بی اشتهایی، تهوع، استفراغ، سردرد، بیخوابی، کم خونی، هپاتیت، آگرانولوسیتوز و سندروم داپسون است.
عوارض جانبی- کلوفازیمین Clofazimine
یک داروی پر عارضه است. بسیاری از این عوارض در اثر رسوب بلورهای کلوفاریمین در بافت ها ایجاد می شود. تحریکات گوارشی بصورت درد شکمی، اسهال، تهوع و استفراغ در حدو 40-50% بیماران ایجاد شده است. انسداد روده ای، خونریزی گوارشی، یبوست، هپاتیت و بزرگ شدن کبد نیز به مقدار خیلی کمتر دیده شده است. بروز لک های قهوه ای تیره بر روی پوست در عرض چند هفته درمان با این دارو در عموم بیماران اتفاق می افتد. خشکی پوست، خارش، حساسیت به نور و التهابات پوستی نیز شیوع نسبتا زیادی دارند. تغییر رنگ ملتحمه و قرنیه، خشکی و خارش در چشم نیز ممکن است بروز کند. سرگیجه، سردرد، دپرسیون و ضعف نیز عوارض مرکزی این دارو هستند.
عوارض جانبي داروهاي ضددرد:
1-تحريك گوارشي: تهوع، استفراغ، سوء هاضمه، زخم و خونريزي معده، اسهال و يبوست.
2-آسيب به كليه ها: احتباس مايع و نمك،افزايش فشار خون،نارسايي كليه ها(چنانچه بصورت بي رويه و ياهمراه با داروهاي ضد فشارخون و ادرار آورها مصرف گردند)
3-افزايش حساسيت به نور: آفتاب سوختگي افزايش مي يابد (به ويژه ديكلوفناك و پيروكسيكام)
4-آسيب به جنين و نوزاد: نبايد در دوران باداري و شيردهي مصرف گردند. (به استثناي استامينوفن)
5-واكنش حساسيتي:بثورات جلدي، تنگي نفس و شوك حساسيتي.
6-ساير عوارض: سردرد، سر گيجه، كاهش اشتها، خواب آلودگي و افزايش آنزيم هاي كبدي.
7-داروهاي ضد التهاب غير استروئيدي (به ويژه آسپرين) از تجمع پلاكت ها و انعقاد خون جلوگيري ميكنند. بنابراين افرادي كه دچار احتلالات خوني ميباشند و يا از داروهاي ضد انعقادي استفاده ميكنند بايد از مصرف آنها خودداري كنند.
8-مصرف آسپرين علام آسم را تشديد ميكند. نكته:افرادي كه الكل مصرف ميكنند، عوارض ناشي از مصرف در آنها افزايش مي يابد.
نكته: عوارض در افراد سالخورده ممكن است شديد ترباشد. در افراد مسن گيجي، ورم صورت و پاها و كاهش ناگهاني ادرار ميتواند روي دهد.
نكته:چنانچه ازاينگونه داروها براي كنترل درد استفاده ميگيردد، نبايد بيش از 7-10 روزازآنها استفاده شود.
نكته:آسپرين روكشدار داراي روكش انتريك(ENTERIC) ميباشد. روكش باعث ميگردد آسپرين بدون تغييراز معده عبوركرده و درروده كوچك حل گرديد. بنابراين از تحريك گوارشي در معده جلوگيري ميگردد.اما روكش شروع اثر آسپرين را به تاخير مي اندازد.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

تحفه حکیم مومن

در بيان بعضى از رساين حكماى هند به اصطلاح هنود رساين به معنى كيمياى بدنست

و آن مخصوص است به ادويه و تراكيبى كه باعث حفظ صحت و طول عمر و تقوية قوى و اعضاى رئيسه باشد

و اكثر تراكيب و تدابير ايشان در امزجهء سكان اقليم ثالث و رابع و خامس موافقى ندارد بناء على هذا در اقاليم مذكوره متداول نشده

و طريق يونانيان به سبب تناسب مناط اعتبار گشته است

و حقير آنچه اقل غايله دانسته به تحرير آن مبادرة مى نمايد از آن جمله رساين كندهتيست كه عبارة از گوگرد باشد و... ... اشارهء به اوست

و طريق آن است كه گوگرد سندروسى را نرم كوبيده در مفرقه آهن با روغن گاوى بقدرى كه او را بپوشاند به اتش نرم گداخته

و از خرقه كه بر سر كاسهء شير تازه گاوى بسته باشند صاف نمايند تا مصفى او داخل شير گرديده كه منعقد و مثابه سنکى زعفران رنگ شفاف صاف گردد

پس خشك نموده ضبط كنند

و اين مسمى به كندهيّت منقى و به چندين قسم مستعمل مى گردد


انكه هر روز يكدانگ او را با يك درهم از هليلجاة نرم سائيده به روغن بادنجان كه از تخم او گرفته باشند چرب نموده ناشتا تناول نمايند

و تا چهار ساعت غذائى ميل نكند

و بعد از ان از اغذيه ء لطيفه تناول نمايند

تا شش ماه به اين طريق سلوك نمايند موى سفيد را سياه گرداند به نهجى كه ديگر سفيد نشود

جذام و فالج و تشنچ و سل و سعال قديم و بواسير را رفع نمايد

و حدة بصر و قوة سمع و حواس بغايت قصوى برسد.

(+دیگر آن که هر روز یک دانک او را با یک دانک طلق سیاه محلوب مکلس سائیده با روغن گاوی حب کرده استعمال نمایند تا یک ماه به دستور منافع مذکوره را

مشاهده نمایند

و از شرایط استعمال جمیع رساین آن است که اول تنقیه نمایند

و در ایام استعمال از ترشیها و لبنیات و انچه در او حرارت غالب باشد

و از سبزیها و جماع و حرکات عنیفه و اعراض نفسانی اجتناب نمایند

چه هرگاه به شروط مزبور ننمایند باعث هلاک و امراض مهلکه صعب می گردد.کتاب تحفه حکیم مومن-طبع قدیم- ص370
.