بسم الله الرحمان الرحیم

سوال :غیر از موارد تمرین 7 ابنیه و اوزان فعل ثلاثی و رباعی مزید را بیابید؟

سورة النمل

قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَامٌ عَلَى عِبَادِهِ الَّذِينَ اصْطَفَى آَللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ (59) أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَهَا أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ (60) أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (61) أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ (62) أَمَّنْ يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَنْ يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ تَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ (63) أَمَّنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (64) قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ (65)

توضیحات : هر جا در وسط کلمه و اوزان حرکت گذاری نشده ساکن می باشد

سورة النمل

قُلِ:

وزن: فُعْل

حروف اصلی: ق ول

نوع بناء: ثلاثی مجرد

حرف مزید: ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی: بگو

 الْ

حَمْدُ: وزن:فَعْلُ   حروف اصلی: ح م د   حرف زائد: ندارد  نوع بناء: ثلاثی مجرد (ستایش)

لِ

لَّهِ: در نمونه تمرینات توضیح داده شده است همان الله است

وَ

سَلَامٌ : وزن:فَعَال   حروف اصلی: س ل م  حرف زائد: الف  نوع بناء: ثلاثی مزید مجرد ( درود )

عَلَى

عِبَادِ: وزن: فَعَال  حروف اصلی:ع ب د  حرف زائد:الف   نوع بناء: ثلاثی مزید مجرد (بندگان )

هِ

الَّذِينَ الَّذِينَ

اصْطَفَى

وزن:اِفْتَعَلَ

حروف اصلی: ص ف ی

نوع بناء:ثلاثی مزید

حرف مزید:الف - ت

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی: برگزید

صَفَیَ:فَعَلَ-ص ف ی-ثلاثی مجرد –ندارد –انتخاب شد

آَللَّهُ: در نمونه تمرینات توضیح داده شده است

خَيْرٌ: وزن:فَعْلٌ   حروف اصلی: خ ی ر  حرف زائد: ندارد  نوع بناء: ثلاثی مجرد  ( بهتر )

أَمَّا

يُشْرِكُونَ

وزن:یُفْعِلُون

حروف اصلی: ش ر ک

نوع بناء:ثلاثی مزید

حرف مزید:ی

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:شریک قرار می دهند

یَشْرکون:یَفْعَلون- ش ر ک-ثلاثی مجرد – ندارد -شریک می کنند

أَ

مَّنْ أم من

خَلَقَ

وزن:فَعَلَ

حروف اصلی:خ ل ق

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:آفرید

ال

سَّمَاوَاتِ: وزن:فَعَال   حروف اصلی: س م و  حرف  زائد:الف   نوع بناء:ثلاثی مزید مجرد( آسمانها)

وَ

الْ

أَرْضَ : وزن:فَعْل  حروف اصلی:أ ر ض  حرف زائد:ندارد  نوع بناء:ثلاثی مجرد (زمین)

وَ

أَنْزَلَ

وزن:اَفْعَلَ

حروف اصلی:ن ز ل

نوع بناء: ثلاثی مزید

حرف مزید:الف

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی: نازل کرد

نَزَلَ:فَعَلَ-ن ز ل-ثلاثی مجرد –ندارد –فرود آمد

 لَ

كُمْ

 مِنَ

ال

سَّمَاءِ: وزن:فَعَال   حروف اصلی: س م و  حرف  زائد:الف   نوع بناء:ثلاثی مزید مجرد ( آسمان)

 مَاءً: وزن:فَعَلَ حروف اصلی: م و ه   راغب گفته: اصل آن موه است بدليل آنكه جمع آن امواه و مياه آمده و مصغّرش مويه است هاء آخر را حذف و واو را مبدّل به الف كردهاند.  حرف زائد: ندارد   نوع بناء:ثلاثی مجرد ( آب )

فَ

أَنْبَتْ

وزن: اَفْعَلَ

حروف اصلی: ن ب ت

نوع بناء: : ثلاثی مزید

حرف مزید:الف

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:رویاند

نَبَتَ:فَعَلَ-ن ب ت-ثلاثی مجرد –ندارد –رویید

نَا

بِ

هِ

حَدَائِقَ: وزن:فَعَایِل  حروف اصلی: ح د ق  حرف زائد:الف-ی   نوع بناء: ثلاثی مزید (باغها)

 ذَاتَ: وزن:فَعَلَ   حروف اصلی:ذ و ت   حرف زائد:ندارد    نوع بناء:ثلاثی مجرد  ( سرشت )

 بَهْجَةٍ : وزن:فَعْلَة   حروف اصلی: ب ه ج  حرف  زائد: ندارد   نوع بناء: ثلاثی مجرد  ( شادی )

مَا

كَانَ

وزن:فَعَلَ

حروف اصلی: ک و ن

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:بود

 لَ

كُمْ كُمْ

أَنْ

تُنْبِتُوا

وزن:تُفْعِلوا

حروف اصلی: ن ب ت

نوع بناء:ثلاثی مزید

حرف مزید:

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:می رویاند نید

تَنبُتُ:ن ب ت-ثلاثی مجرد –ندارد –می رویند

شَجَرَ: وزن:فَعَلَ  حروف اصلی:ش ج ر حرف زائد:ندارد  نوع بناء:ثلاثی مجرد (درخت)

هَا هَا

أَ

إلَهٌ:  آمده است

مَعَ مَعَ

اللَّهِ: آمده است

بَلْ

هُمْ

قَوْمٌ: وزن:فَعْل   حروف اصلی:ق و م   حرف  زائد:ندارد  نوع بناء:ثلاثی مجرد (قبیله)

يَعْدِلُونَ

وزن:یَفْعَلون

حروف اصلی: ع د ل

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:عدل بر پا می کنند روی برمی گردانند

 (60) أَمَّنْ أَم مَنْ

جَعَلَ

وزن:فَعَلَ

حروف اصلی: ج ع ل

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:قرار داد

الْ

أَرْضَ: آمده است

 قَرَارًا : وزن:فَعَال   حروف اصلی:ق ر ر   حرف  زائد:الف   نوع بناء:ثلاثی مزید مجرد ( سکون )

وَ

جَعَلَ:آمده است

خِلَالَ: وزن:فِعَال   حروف اصلی:خ ل ل   حرف  زائد:الف   نوع بناء:ثلاثی مزید مجرد(  )؟؟؟

هَا هَا

أَنْهَارًا: وزن:اَفْعَال   حروف اصلی:ن ه ر   حرف  زائد:الف-الف   نوع بناء:ثلاثی مزید  مجرد  ( ظهرها )نهرها

 وَ

جَعَلَ: آمده است

لَ

هَا هَا

رَوَاسِيَ: وزن:فَعَال  فَواعِل حروف اصلی: ر و س ر س و حرف  زائد: ؟ و  الف   نوع بناء:ثلاثی مزید   (  )؟؟؟ مجرد معنی؟؟؟: کوهها

وَ

جَعَلَ: آمده است

بَيْنَ: بَيْنَ اسم است (ظرف)

 الْ

بَحْرَيْنِ: وزن:فَعْل   حروف اصلی:ب ح ر   حرف زائد:ندارد  نوع بناء:ثلاثی مجرد ( دو رود )

 حَاجِزًا: وزن:فاعِل   حروف اصلی:ح ج ز   حرف زائد:الف   نوع بناء:ثلاثی مزید مجرد   ( ماهر)

 أَ

إلَهٌ :  مثل الله است که آمده است

مَعَ مَعَ اسم است (ظرف)

اللَّهِ: آمده است

بَلْ

أَكْثَرُ: وزن: :اَفْعَلَ  حروف اصلی:ک ث ر  حرف زائد:الف  نوع بناء:ثلاثی مجرد (بیشتر)

هُمْ

لَا

يَعْلَمُونَ

وزن:یَفْعَلُون

حروف اصلی:ع ل م

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:می دانند

 (61) أَ

مَّنْ أم مَنْ

يُجِيبُ

وزن:یُفْعِلُ

حروف اصلی: ج و ب

نوع بناء:ثلاثی مزید

حرف مزید:   ی ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:اجابت می کند

یَجیب:یَفعِلُ-ج و ب-ثلاثی مجرد –ندارد –جواب می دهد

الْ

مُضْطَرَّ: وزن:مُفْعَل حروف اصلی:ض ط ر  حرف زائد:م  نوع بناء:ثلاثی مجرد مزید (درمانده)

إِذَا: إِذَا

 دَعَا:

 وزن:فَعَلَ

حروف اصلی: دع و

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:خواند

هُ

وَ

يَكْشِفُ

وزن:یَفْعِلُ

حروف اصلی:ک ش ف

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:کشف می کند

 ال

سُّوءَ: وزن:فُعْل   حروف اصلی: س و ی  حرف  زائد:ندارد    نوع بناء: ثلاثی مجرد   ( زشتی و بدی )

«سَوء» بد، زشتي، غمگين، ناراحت «اسائة» بدي کردن، کار بد کردن «سُوء» بدي، ناراحتي، بيماري، آزار، هر چيز اندوه آور، بلاى حزن آور ، حادثه مكروه آور «سوأى» مؤنث اسوء «سىّء» بد، قبيح «سيئة» مؤنث «سيّىء» گناه، بد آور و محزون كننده جمع آن در قرآن «سيئات»: آثار گناه، گناه، شفاعت بد، عذاب «سوءة» چيزي كه ظهورش ناپسند است، فرج، عورت، جسد، لاشه جمع آن «سوآت» «ساء» و «سائت» چه بد، چه ناپسند، (از افعال ذمّ)

توضیح : سُوء (به ضمّ س) بد و به فتح آن بدى. به عبارت ديگر، به ضمّ سين اسم و به فتح آن مصدر است. سوء (به فتح س) در قرآن كريم 9 بار و به ضم آن پنجاه بار آمده است . «سيئه» و امثال آن اگر آن را لازم گرفتيم به معنى بد و قبيح است و اگر متعدى دانستيم معناى بد آور و محزون كننده مىدهد. «سوأة» در اصل به معنى فرج و سپس به هر چه ظهورش شرم آور است گفته شده. مراد از سوأة در [مائده:31] جسد ميت است.

(تحقیق شما قابل تشویق است)

وَ

يَجْعَلُ

وزن:یَفْعَلُ

حروف اصلی:ج ع ل

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:قرار می دهد

كُمْ

خُلَفَاءَ: وزن: فُعَلای   حروف اصلی:خ ل ف   حرف  زائد: الف-ی  نوع بناء: ثلاثی مجرد   ( جانشینان) خَلَائِف- جمع خَلِيفَة- است و خُلَفَاء- جمع- خَلِيف.

الْ

أَرْضِ: : آمده است

 أَ

إلَهٌ: آمده است

مَعَ مَعَ

اللَّهِ: آمده است

 قَلِيلًا: وزن:فَعِیل   حروف اصلی:ق ل ل   حرف  زائد:ی   نوع بناء:ثلاثی مجرد    ( کم )

مَا

تَذَكَّرُونَ

وزن:تَفَعَّل

حروف اصلی:ذ ک ر

نوع بناء:ثلاثی مزید

حرف مزید:ک

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:متذکر می شوید

أَ

مَّنْ أمْ مَنْ

يَهْدِي

وزن:یَفْعِلُ

حروف اصلی: ه د ی

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد 

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:هدایت می کند

كُمْ

فِي

ظُلُمَاتِ: وزن:فُعُل فُعُلات  حروف اصلی:ظ ل م   حرف  زائد: ندارد   نوع بناء:ثلاثی مجرد (تاریکی ها)

الْ

بَرِّ : وزن: فَعْلِ  حروف اصلی: ب رر  حرف زائد:ندارد   نوع بناء:ثلاثی مجرد (فزونى و وسعت در خير و نيكى است -خشکی)

وَ

الْ

بَحْرِ: وزن: فَعْلِ  حروف اصلی: ب ح ر  حرف زائد:ندارد   نوع بناء:ثلاثی مجرد (معنى اصلى بَحْر، هر مكان وسيعى است كه آب زيادى را در خود جمع كرده است و اين معنى وضعى و ريشهاى بحر است سپس با ديدن وسعت و فرخناى دريا تشبيها گفته مىشود -دریا)

وَ

مَنْ مَنْ

يُرْسِلُ

وزن:یُفْعِلُ

حروف اصلی:ر س ل

نوع بناء:ثلاثی مزید

حرف مزید:ی

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:می فرستد

یَرسِلُ:یَفعِلُ-ر س ل-ثلاثی مجرد –ندارد –می رسد

ال

رِّيَاحَ: وزن:فِعَال   حروف اصلی:ر و ح   حرف  زائد:الف   نوع بناء:ثلاثی مزید مجرد(بادها)

 بُشْرًا: وزن:فُعْل  حروف اصلی:ب ش ر  حرف زائد:ندارد   نوع بناء: ثلاثی مجرد(بشارت)

بَيْنَ بَيْنَ

يَدَيْ: وزن:فَعَل   حروف اصلی: ی د ی  حرف  زائد:ندارد    نوع بناء:ثلاثی مجرد    ( دست ) يَدٌ عضو مخصوص بدن اصلش- يَدْيٌ- است زيرا جمعش- أَيْدٍ و يَدِىّ- است(أحسنت)

 رَحْمَتِ: وزن:فَعْلَت  حروف اصلی: ر ح م   حرف  زائد:ت   نوع بناء:ثلاثی مجرد  (مهربانی) الرِّقَّةُ و التَّعَطُّفُ،

هِ

 أَ

إلَهٌ : آمده است

مَعَ مَعَ

اللَّهِ: آمده است

 تَعَالَى: وزن:تَفاعَل   حروف اصلی: ع ل ی  حرف  زائد:ت- الف   نوع بناء:ثلاثی مزید    (بلند مرتبه)

 اللَّهُ : آمده است

عَمَّا

يُشْرِكُونَ: آمده است

(63) أَ

مَّنْ أم مَنْ

يَبْدَأُ

وزن:یَفْعَلُ

حروف اصلی: ب د ی

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:آغاز می شود

الْ

خَلْقَ: وزن:فَعْلَ حروف اصلی:خ ل ق  حرف زائد:ندارد  نوع بناء:ثلاثی مجرد(موجودات)

ثُمَّ

يُعِيدُ

وزن:یُفْعِل

حروف اصلی:ع ی و د

نوع بناء:ثلاثی مزید

حرف مزید:ی زایداست

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:تجدید می کند

یَعُود:یَفعَل-ع و د-ثلاثی مجرد –ندارد-برمی گردد

هُ هُ

وَ

مَنْ مَنْ

يَرْزُقُ

وزن:یَفْعُلُ

حروف اصلی: ر ز ق

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:رزق می دهد

كُمْ كُمْ

 مِنَ

ال

سَّمَاءِ: آمده است

وَ

الْ

أَرْضِ: آمده است

 أَئِلَهٌ

مَعَ مَعَ

اللَّهِ : آمده است

قُلْ: آمده است

هَاتُوا

وزن:فَعَلُوا

حروف اصلی: ه و ة

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:بیاورید

اسم فعل است بمعنى بياوريد. آن چهار بار در كلام اللّه مجيد آمده است. تِلْكَ أَمانِيُّهُمْ قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ بقره:

ابن الأَعرابي: يقال للمَهْواة هَوْتة و هُوَّة و هُوتَةٌ؛ و جمع الهُوتةِ: هُوتٌ. و يقال: هاتِ يا رجل، بكسر التاء، أَي أَعطني، و للإِثنين: هاتِيا، مثل آتِيا، و للجمع: هاتُوا،(أحسنت)

بُرْهَانَ: وزن:فُعْلان   حروف اصلی:ب ر ه   حرف  زائد:الف- ن   نوع بناء:ثلاثی مزید (دلیل)

كُمْ كُمْ

إِنْ

كُنْتُمْ

وزن:فَعْلْتم

حروف اصلی: ک و ن

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:بودید

صَادِقِينَ: وزن:فَاعِلِین   حروف اصلی:ص د ق   حرف  زائد:الف   نوع بناء: ثلاثی مجرد ( راستگویان )

 (64) قُلْ: آمده است

لَا

يَعْلَمُ

وزن:یَفْعَلُ

حروف اصلی:  ع ل م

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:می داند

مَنْ مَنْ

 فِي

 ال

سَّمَاوَاتِ: آمده است

وَ

الْ

أَرْضِ: آمده است

 الْ

غَيْبَ

إِلَّا

اللَّهُ : آمده است

وَ

مَا

يَشْعُرُونَ

وزن:یَفْعُلُ

حروف اصلی:ش ع ر

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:نمی فهمند

أَيَّانَ أَيَّانَ ؟؟؟: صرف ندارد ، معنی؟؟؟: چه وقت

يُبْعَثُونَ

وزن:یُفْعَل

حروف اصلی: ب ع ث

نوع بناء:ثلاثی مجرد

حرف مزید:ندارد

معنای واژه بر اساس تحلیل صرفی:برانگیخته می شوند

 فعل رُباعی  مزید

اِقْشَعَـرَّ: اِفعَلَلَّ-ق ش ع ر- رباعی مزید-الف زائد-تغییر رنگ داد

تَزَلْزَلَ:تَفَعلَلَ-ز ل ز ل-رباعی مزید-ت زائد- لرزید

اِحْرَنْجَـمَ: اِفْعَلْلَـلَ-ح ر ن ج م- رباعی مزید-الف زائد-جمع شد

یَقْـشَـعِـرُّ:یَفعَلِلُ-ق ش ع ر- رباعی مزید-ی زائد-چروک می شود-تغییر رنگ می دهد

یَتَزَلْزَلُ: یَتَفَعلَلُ-ز ل ز ل-رباعی مزید-ت ،ی  زائد-می لرزید

تعداداغلاط صرفی50

تعداداغلاط غیرصرفی1